Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

21 października 2025 r. na cmentarzu przy ul. Bakałarzewskiej w Suwałkach odbyła się uroczystość oznaczenia znakiem pamięci „Tobie Polsko” grobów powstańców śląskich i sejneńskich: Władysława Kryszpina ps. „Kruk” oraz Jana Skibickiego ps. „Kłos” zorganizowana przez Oddziałowe Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach oraz w Białymstoku.

W wydarzeniu wzięli m.in. Jarosław Zieliński Poseł na Sejm RP, Jacek Niedźwiedzki Poseł na Sejm RP, Jerzy Bołtuć pełnomocnik Wojewody Podlaskiego ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych reprezentujący Wojewodę Podlaskiego, Witold Kowalewski - Starosta Powiatu Suwalskiego, Zdzisław Przełomiec -Przewodniczący Rady Miejskiej,  Agnieszka Małka – naczelnik Wydziału Kultury i Sportu reprezentująca Prezydenta Miasta Suwałki, Jerzy Brzozowski Dyrektor Muzeum Okręgowego w Suwałkach, Sławomir Filipowicz Dyrektor Archiwum Państwowego w Suwałkach, przedstawiciele organizacji patriotycznych i kombatanckich oraz licznie zgromadzona młodzież z  I Liceum Ogólnokształcącego z Oddziałami Dwujęzycznymi  im. Marii Konopnickiej w Suwałkach, Zespołu Szkół Nr 1 w Suwałkach, Zespołu Szkół Sióstr Salezjanek w Suwałkach.

Służby mundurowe reprezentowali przedstawiciele  Wojskowego Centrum Rekrutacji w Suwałkach oraz 1 Podlaskiej Brygady Obrony Terytorialnej w Białymstoku i 14 Suwalskiego Pułku Przeciwpancernego, które wystawiły posterunek honorowy oraz poczty sztandarowe.

Wydarzenie rozpoczęło się przy grobie śp. Władysława Kryszpina odśpiewaniem hymnu państwowego. Po przywitaniu gości przez Magdalenę Dzienis-Todorczuk z Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa w Białymstoku głos zabrali posłowie Jarosław Zieliński, Jacek Niedźwiedzki oraz w imieniu samorządu Jarosław Schabieński - Przewodniczący Komisji Strategii Gospodarki i Ochrony Środowiska Rady Miejskiej w Suwałkach. W przemówieniach zwrócili uwagę na konieczność pamięci o lokalnych bohaterach oraz na ich związki z Suwalszczyzną oraz ze Śląskiem. Następnie Jan Kwaśniewicz - naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa w Katowicach przybliżył ideę akcji: „Wszyscy jesteśmy ze Śląska” oraz „Powstańcy to wiara, nadzieja i cud. Ocalmy groby powstańców śląskich od zapomnienia!”. Podkreślił, że uroczystość odbywa się w ramach akcji katowickiego IPN „Wszyscy jesteśmy ze Śląska”, która ma na celu uhonorowanie i upamiętnienie powstańców śląskich spoczywających na terenie wszystkich województw w kraju, a zarazem popularyzację bezprecedensowych na miarę historii Polski wydarzeń, jakimi były trzy powstania podjęte w latach 1919-1920-1921 oraz opowiedział o honorowaniu grobów bohaterów znakiem pamięci „Tobie Polsko”, który  ma postać proporczyka o rozmiarach ok. 20 x 8 cm wykonanego ze szkła artystycznego, na którym umieszczono inwokację „Tobie Polsko”, pod którą znajduje się wizerunek orła otoczonego datami powstań, a poniżej napisy „Grób Powstańca Śląskiego” i „Instytut Pamięci Narodowej”. Sylwetki Bohaterów przybliżył dr. Krzysztof Skłodowski - kierownik Działu Historii Muzeum Okręgowego w Suwałkach. Nie zabrakło także modlitwy, której przewodniczył ks. dr Antoni Skowroński - proboszcz parafii pw. Św. Aleksandra w Suwałkach. Po jej odmówieniu oznaczono grób Władysława Kryszpina oraz złożono wieńce i zapalono znicze. Druga część uroczystości odbyła się po przejściu pod grób śp. Jana Skibickiego, gdzie także dokonano udekorowania grobu jak również odmówiono modlitwę i złożono kwiaty. W tej części głos zabrali: Marek Urbanowicz reprezentujący rodzinę śp. „Kruka”" oraz Janusz Krasiński - wnuk śp. „Kłosa”. Na koniec głos ponownie zabrał Jan Kwaśniewicz, który podziękował zebranym za uczestnictwo.

Władysław Kryszpin ps. „Kruk” (1899-1984) urodził się w Suwałkach. Ukończył Szkołę Miejską w Suwałkach, a później Kurs Uniwersytetu Ludowego. W 1911 roku wstąpił na praktykę ślusarską, którą ukończył w 1914 roku i następnie pracował na kolei. W czasie pierwszej wojny światowej pracował w warsztatach kolejowych w Suwałkach. Od 1917 roku był członkiem Polskiej Organizacji Wojskowej. W jej ramach prowadził wywiad, werbował nowych członków i ich szkolił, a kiedy został zadenuncjowany Niemcom i miał zostać aresztowany, z polecenia POW został delegowany do Mülheim w Niemczech  celem objęcia funkcji organizatora związku »Sokół«”. Od 19 V 1917 do 16 X 1918 roku był „ćwiczącym” członkiem gniazda Mülheim Styrum Związku Sokołów w Państwie Niemieckim (Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”). Po powrocie do Suwałk brał czynny udział w rozbrajaniu Niemców w Łodzi. Następnie wstąpił do P.O.W. pod nazwą Dowództwa Obrony Kresów Ziemi Suwalskiej przybierając sobie pseudonim »Stal« i złożył przysięgę. Pełnił funkcję sekcyjnego, skupował „materiały wojenne” i broń od Niemców i Litwinów oraz brał udział w zadaniach wywiadowczych. W celu uniemożliwienia Niemcom wywozu „taboru kolejowego, sprzętu i amunicji wojskowej” brał udział w akcji wysadzenia torów kolejowych „pod »Poddubuwek« na odcinku Trakiszki Suwałki [prawdopodobnie chodzi o akcję wysadzenia torów w Dąbrówce w nocy z 3 na 4 VI 1919 roku na linii Suwałki – Trakiszki, lub Bakaniuku (Dubowie) w nocy z 4 na 5 VI 1919 roku na linii Suwałki – Raczki]”. Wziął udział w powstaniu sejneńskim w składzie 1 kompanii Grupy „Sumowo” i walkach o Sejny 23 i 25 VIII 1919 roku, jak również w starciach w Gibach, Krasnopolu i Tartaku. 3 IX 1919 roku wstąpił jako ochotnik do Wojska Polskiego i brał udział w wojnie polsko bolszewickiej. Został przydzielony do 1 Pułku Czołgów, 1 Pułku Saperów, kolumny samochodów ciężarowych, „auto kolumny pancernej”. Awansował do stopnia starszego szeregowego. W 1921 roku został przeniesiony do 5 Zapasowej Autokolumny w Krakowie, a w maju 1921 roku jako ochotnik wziął udział w III powstaniu śląskim. W życiorysie z 1934 roku napisał: „Jeszcze przed plebiscytem zostałem przydzielony do Komisariatu plebiscytowego w Katowicach i tam brałem udział w agitacji na rzecz Polski, przewoziłem bibuły agitacyjne, jak również brałem udział we wszystkich wiecach i zebraniach plebiscytowych Górno-Śląskich […]. Po plebiscycie i niesprawiedliwym podziale Górnego Śląska przez komisję aliancką na rzecz Polski, należałem do organizacji, która dążyła [do] organizowania przyszłych oddziałów powstańczych, jak również przewożenia nielegalnie przez granicę polsko-Górno-Śląską broń i amunicję z Polski […]”. W innym dokumencie napisał: „zostałem delegowany na Górny Śląsk początkowo w charakterze konwojenta przemycanej dla przyszłych powstańców górnośląskich broni, a następnie pełniłem obowiązki na G.S. organizatora-instruktora, zwłaszcza, że doskonale znałem język niemiecki, a co ułatwiało mi wywiad i zadanie. Z chwilą wybuchu przygotowanego powstania pełniłem obowiązki szofera auta pancernego, dowodząc ponadto przydzielonych mi garścią powstańców w chwilach kiedy praca z autem była niemożliwą”. Brał udział w walkach Grupy Operacyjnej „Północ” pod dowództwem kpt. Alojzego Nowaka „pod Dobrodzinem, Zawadzkie, Herby Pruskie, Katowice, Królewska Huta, Góra św. Anny, Gliwicami, i.t.d.”. „Podczas walk z Niemcami, gdy wojska włoskie chcieli nas rozbroić z broni pancernej to nie chcieliśmy poddać się rozbrojeniu i stoczyliśmy dwie duże walki z wojskiem włoskim, gdzie wyszliśmy zwycięsko”. Od 27 VI do 13 VIII 1921 roku był przydzielony do sztabu Grupy Północnej. Następnie został odesłany do 5 Zapasowej Autokolumny w Krakowie, a później 1 Zapasowej Autokolumny w Warszawie i 3 Ciężarowej Autokolumny, z której 20 VIII 1921 roku został zdemobilizowany. Od 25 VIII 1921 roku pracował „na kolei jako ślusarz maszynowy w warsztatach i remizach Polskich Kolei Państwowych”. 1 V 1924 roku został przyjęty do służby jako podoficer zawodowy w 41 Suwalskim Pułku Piechoty i pełnił funkcję kierownika warsztatu ślusarsko-wodociągowego. Po wygaśnięciu deklarowanego okresu służby oraz likwidacji warsztatu 31 V 1928 roku został zwolniony do rezerwy. Był członkiem Związku Peowiaków i Związku byłych Ochotników Armii Polskiej w Suwałkach. 

Za działalność został odznaczony Medalem Niepodległości, Krzyżem POW, Krzyżem Legionowym, Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi, Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 oraz Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości.

Jan Skibicki ps. „Kłos” (1898-1973) urodził się w Suwałkach. Ukończył czteroklasową Szkołę Miejską w Suwałkach, a następnie wstąpił jako uczeń do zawodowej szkoły ślusarskiej. Po jej ukończeniu pracował jako ślusarz w warsztacie maszyn rolniczych Sztejna, a później warsztatach kolejowych w Suwałkach. 14 IV 1918 roku wstąpił do POW w Suwałkach i został przydzielony do oddziału Wacława Krynickiego. Jak wspominał: „uczęszczałem na zbiórki i ćwiczenia POW 2 razy w tygodniu. Wysyłany byłem 2 razy z poleceniami z polecenia ob. Bernatowicza 2 razy z poufnym rozkazem do Augustowa w m-cu lipcu 1919 r.”. Przed wybuchem powstania sejneńskiego, podczas zbiórki „na Czerwonym Bagnie w Suwałkach” zgłosił się jako ochotnik do przejścia przez granicę okupacji w celu nawiązania kontaktu z wojskiem regularnym w Augustowie. Przedarł się przez linię demarkacyjną i po przekazaniu meldunku dla 41 Suwalskiego Pułku Piechoty dostarczył do Suwałk pisemne rozkazy. W dniach 23–25 VIII 1919 r. brał czynny udział w walkach pod Sejnami w składzie I suwalskiej komp. I plut. pod dowództwem Wacława Krynickiego. W czasie walk 25 VIII 1919 roku wraz z Edmundem Lewitem wyniósł spod ognia rannego kolegę. 26 IX 1919 roku wstąpił jako ochotnik do Wojska Polskiego i służył w załodze pociągu pancernego »Piłsudczyk« biorąc udział w walkach na froncie polsko-bolszewickim oraz w III powstaniu śląskim. 22 IX 1921 roku został zdemobilizowany. W latach 30. pracował jako ślusarz i maszynista w tartaku w Płocicznie. Był członkiem Placówki Płociczno Związku Peowiaków. Był odznaczony Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921.

Biogramy opracowane przez dr. Krzysztofa Skłodowskiego, kierownika Działu Historii Muzeum Okręgowego w Suwałkach.