Hipisi na Jasnej Górze

„Migawka archiwalna” pozostaje w wakacyjnym nastroju i tematyce i zaprasza w podróż do zapomnianego już świata hipisów. Wywodzący się ze Stanów Zjednoczonych kontrkulturowy młodzieżowy ruch społeczny opanował w połowie lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku większą część państw bogatej Ameryki i Europy oraz Australię. Negacja zastanego systemu społecznego, skrajny pacyfizm, obyczajowa swoboda czy eksperymenty z narkotykami – tak kojarzył się (i kojarzy) ruch hipisowski. Jego idee przeniknęły i za żelazną kurtynę, jednak z oczywistych względów wcielanie ich w życie w krajach socjalistycznych było skrajnie utrudnione. Polscy hipisi znaleźli się oczywiście pod kontrolą MO i SB i paradoksalnie tym instytucjom zawdzięczamy najwięcej informacji na temat rodzimego ruchu hipisowskiego. Trzeba tu na marginesie odnotować, że sprawie operacyjnej prowadzonej wobec hipisów warszawska SB nadała nieprzypadkowy kryptonim „Kudłacze”.

Wyjątkowe, jak zawsze, są fotografie. Tym razem chcemy podzielić się zdjęciami zrobionymi w sierpniu 1971 r. podczas ogólnopolskiego zlotu hipisów w Częstochowie. Młodzi ludzie, świadomi, że są obiektem zainteresowania służb, postanowili sprytnie wykorzystać zamęt towarzyszący bardzo wzmożonemu sierpniowemu ruchowi pielgrzymkowemu na Jasnej Górze i tam spotkać się w połowie tego miesiąca. Zlot zaczął się 14, a zakończył 16 sierpnia. Przebiegł spokojnie i „żadnych działań zakłócających porządek publiczny ze strony hippiesów nie zanotowano”, jak stwierdziła SB w podsumowaniu. Funkcjonariusze byli jednak przygotowani: zaangażowali tajnych współpracowników, którzy mieli związki z hipisami (jeden miał m.in. ustalić „na ile hippiesi ewentualnie przygotowują wrogie wystąpienia”), powołano też „dwie grupy wyspecjalizowanych funkcjonariuszy ds. hippies”, którzy mieli obserwować dworzec kolejowy i patrolować miasto.

Ustalono, że w Częstochowie przebywało około 200–250 hipisów, którzy biwakowali w namiotach poza murami klasztoru, ale na terenie należącym do klasztoru – za zgodą zakonników. Młodzi spotykali się i radzili nad przyszłością ruchu: chcieli dla jego dobra wyeliminować osoby karane, „dyskutowano też nad zmianą ubierania się, noszenia zarostu, niszczenia znaku »pacyfiksów«, aby swym wyglądem upodobnić się do ludzi”. Trudno powiedzieć, czy coś ustalono, bo według informacji posiadanych przez SB „zlot zakończył się na ogólnikowych dyskusjach”.

Po zlocie pozostały zdjęcia, wykonane prawdopodobnie przez któregoś z uczestników spotkania. Nie wiadomo, czy zostały zrobione na zamówienie SB, czy zarekwirowane fotografowi. O tej drugiej ewentualności nie ma w aktach mowy, a wobec tego, że służby raczej nie zaczepiały uczestników zlotu, można podejrzewać tę pierwszą możliwość. Nie są to w każdym razie typowe zdjęcia robione przez funkcjonariuszy z ukrycia podczas obserwacji. Do zdjęć dołączono wykaz osób, rozpoznanych przez jednego z tajnych współpracowników. Podał on pseudonimy, jakimi posługiwali się w ruchu jego członkowie, a za nim podajemy je i my. Wszystkie zdjęcia pochodzą ze sprawy obiektowej „Sierpień 71”.

(na podstawie IPN Ka 07/198; B. Tracz,

Hippiesi, kudłacze, chwasty. Hipisi w Polsce w latach 1967–1975, Katowice–Kraków 2014)