English versionTak brzmiała oficjalna nazwa, bo w rzeczywistości było to smutne wspomnienie utraconej niepodległości. Ustanowione zostało 22 lipca 1945 r. na cześć ogłoszenia równo rok wcześniej „Manifestu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego do narodu polskiego”. Przypomnijmy: PKWN był pierwszym komunistycznym rządem przygotowanym dla Polski przez Stalina, powstałym jeszcze w trakcie działań wojennych, oficjalnie 22 lipca 1944 r. w Chełmie. W rzeczywistości, jak zwykle w komunistycznym świecie, prawdy w tym było niewiele. Ani to wyzwolenie, ani 22 lipca (21), ani Chełm (Moskwa). Pierwszą odezwą PKWN był właśnie rzeczony Manifest, w którym nawoływano m.in. do walki o wolność u boku sowieckiej armii, zapowiadano reformy (np. rolną), swobody demokratyczne, wolność prasy i prawo funkcjonowania organizacji politycznych. Równocześnie odbierano mandat legalnemu rządowi w Londynie.
Pierwsze „urodziny” PRL obchodzono w dniu ich ustanowienia – w Warszawie odbył się m.in. pochód pod pomnik Mikołaja Kopernika. W kolejnych latach i dekadach pochody, wiece, defilady i festyny zalały kraj wzdłuż i wszerz. Przy okazji lipcowej daty komunistyczne władze wprowadzały amnestie lub inne regulacje prawne – np. w 1983 r. zniesiono stan wojenny. Lipiec był też dobrym terminem na rozpoczęcie jakiegoś propagandowego przedsięwzięcia budowlanego, jak Trasa Łazienkowska czy Stadion Dziesięciolecia.
Chociaż obchody dnia 22 lipca były zabezpieczane przez służby, to jednak – podobnie jak w przypadku 1 maja – nie zachowały się (przynajmniej w OA IPN w Katowicach) zdjęcia operacyjne z tych uroczystości. Możliwe, że nie było potrzeby masowego ich wykonywania – były to ostatecznie imprezy państwowe, a nie „wrogie” – jak choćby pielgrzymki. Tym większą wartość mają fotografie, którymi dzielimy się w tej „Migawce archiwalnej”. Otrzymaliśmy je od prywatnego darczyńcy, który przekazał je do naszego archiwum w ramach projektu „Archiwum Pełne Pamięci”. Widzimy na nich uczestników defilady, jaka odbyła się na ulicy Warszawskiej w Katowicach (wtedy zwanych Stalinogrodem) w 1953 r., w tym ważne wówczas postaci życia politycznego. Na kilku zdjęciach uwagę zwracają budynki wyburzone w późniejszych latach – słynna willa Grundmanna na rogu ulic Warszawskiej i Bankowej oraz kamienice zachodniej pierzei Rynku.
(na podstawie https://przystanekhistoria.pl/pa2/teksty/102351,Swieto-podleglosci-Obchody-22-lipca.html
https://www.polska1918-89.pl/pdf/lipcowe-swieto,5475.pdf)
-
Grupa sportowców przed trybuną honorową w dniu 22 lipca 1953 r. w Katowicach. W tle widoczny jest kościół Zmartwychwstania Pańskiego przy ul. Warszawskiej (IPN Ka 454/51, t. 2) -
Uczestniczki defilady w dniu 22 lipca 1953 r. na ul. Warszawskiej w Katowicach (IPN Ka 454/51, t. 2) -
Trybuna honorowa w dniu 22 lipca 1953 r. w Katowicach przy ul. Warszawskiej. Wśród oficjeli widoczni są Edward Gierek (sekretarz KW PZPR w Katowicach, pierwszy od lewej), Władysław Dworakowski (wiceprezes Rady Ministrów, widoczny częściowo), marszałek Konstanty Rokossowski (minister obrony narodowej), Józef Olszewski (I sekretarz KW PZPR w Katowicach), gen. Stanisław Popławski (wiceminister obrony narodowej). Jako ostatni częściowo widoczny jest Józef Koszutski, przewodniczący Prezydium Wojewódz -
Publiczność podczas defilady w dniu 22 lipca 1953 r. w Katowicach. W tle widoczna jest część południowej fasady ewangelicko-augsburskiego kościoła Zmartwychwstania Pańskiego przy ul. Warszawskiej (IPN Ka 454/51, t. 2) -
Defilada z okazji Narodowego Święta Odrodzenia Polski w dniu 22 lipca 1953 r. na ul. Warszawskiej w Katowicach. Pierwszy widoczny po lewej stronie budynek to willa Grundmanna, wyburzona w 1973 r. (IPN Ka 454/51, t. 2) -
Defilada z okazji Narodowego Święta Odrodzenia Polski w dniu 22 lipca 1953 r. na ul. Warszawskiej w Katowicach. W tle widoczna jest zachodnia pierzeja Rynku, wyburzona w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX wieku (IPN Ka 454/51, t. 2) -
Grupa sportowców podczas defilady w dniu 22 lipca 1953 r. w Katowicach. W tle widoczny jest kościół Zmartwychwstania Pańskiego przy ul. Warszawskiej (IPN Ka 454/51, t. 2) -
Orkiestra wojskowa podczas defilady w dniu 22 lipca 1953 r. przy ul. Warszawskiej w Katowicach (IPN K 454/51, t. 2) -
Oddział wojska i orkiestra podczas defilady w dniu 22 lipca 1953 r. na ul. Warszawskiej w Katowicach (IPN Ka 454/51, t. 2) -
Czołgi IS-2 podczas defilady w dniu 22 lipca 1953 r. na ul. Warszawskiej w Katowicach (IPN Ka 454/51, t. 2) -
Czołg T-34 przed trybuną honorową w dniu 22 lipca 1953 r. w Katowicach przy ul. Warszawskiej. Wśród oficjeli widoczni są Edward Gierek (sekretarz KW PZPR w Katowicach, siódmy od prawej), na prawo od niego Władysław Dworakowski (wiceprezes Rady Ministrów, widoczny częściowo), marszałek Konstanty Rokossowski (minister obrony narodowej), Józef Olszewski (I sekretarz KW PZPR w Katowicach), gen. Stanisław Popławski (wiceminister obrony narodowej), Józef Koszutski (przewodniczący Prezydium Wojewódzkie -
Grupa piłkarzy przed trybuną honorową w dniu 22 lipca 1953 r. na ul. Warszawskiej w Katowicach (IPN Ka 454/51, t. 2) -
Grupa sportowców przed trybuną honorową w dniu 22 lipca 1953 r. na ul. Warszawskiej w Katowicach (IPN Ka 454/51, t. 2) -
Grupa kobiet w strojach sportowych podczas defilady w dniu 22 lipca 1953 r. na ul. Warszawskiej w Katowicach (IPN Ka 454/51, t. 2) -
Defilada z okazji Narodowego Święta Odrodzenia Polski w dniu 22 lipca 1953 r. na ul. Warszawskiej w Katowicach (IPN Ka 454/51, t. 2) -
Defilada podczas Narodowego Święta Odrodzenia Polski w dniu 22 lipca 1953 r. na ul. Warszawskiej w Katowicach; IPN Ka 454/51, t. 2) -
Grupa tancerzy przed trybuną honorową podczas defilady w dniu 22 lipca 1953 r. na ul. Warszawskiej w Katowicach IPN Ka 454/51, t. 2) -
Goście honorowi defilady w dniu 22 lipca 1953 r. w Katowicach: marszałek Konstanty Rokossowski (w środku, salutuje) i gen. Stanisław Popławski (pierwszy od prawej; IPN Ka 454/51, t. 2)
