Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

Na początku czerwca chcemy w „Migawce archiwalnej” przypomnieć pierwszą pielgrzymkę papieża Jana Pawła II do Polski. Dla komunistów było to wydarzenie bardzo niewygodne (podobnie jak i cały pontyfikat), któremu jednak nie mogli zapobiec. Wierzącym i tym, którzy sprzeciwiali się trwającemu od dekad zniewoleniu, przyjazd i obecność papieża dodały nowych sił do dalszej walki.

Jan Paweł II przebywał w Polsce od 2 do 10 czerwca 1979 r., w tym i w naszym regionie. Od 4 do 6 czerwca był w Częstochowie, a 7 czerwca w Oświęcimiu i Wadowicach, należących wtedy do województwa bielskiego. W 1979 r. nie udało się umieścić Piekar Śląskich na trasie papieskiej pielgrzymki, mimo zabiegów ordynariusza katowickiego bpa Herberta Bednorza. Papieskiej wizycie na Górnym Śląsku przeszkodził wówczas I sekretarz KW PZPR w Katowicach, Zdzisław Grudzień. Ostatecznie zamiast obecności Jana Pawła II w Piekarach Śląskich mieszkańcy Górnego Śląska mieli swoją mszę świętą, celebrowaną przez papieża w Częstochowie 6 czerwca 1979 r. Wzięło w niej udział około 600 tysięcy Górnoślązaków. „Miejscem zastępczym” stała się Jasna Góra także dla osób z archidiecezji wrocławskiej, bo władze nie zezwoliły na przyjazd papieża do Trzebnicy. Ostatecznie we wszystkich częstochowskich uroczystościach wzięło udział – według strony rządowej – 1,5 miliona osób, według kościelnej – 3,5 miliona.

W przygotowaniach do pielgrzymki i w samej pielgrzymce uczestniczyli oczywiście funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa, w ramach tajnej operacji „Lato 79”. Oprócz zadbania o bezpieczeństwo tak ważnego gościa mieli oni za zadanie zminimalizować ewentualne „szkody”, mogące wyniknąć po tej wizycie. Starano się zatem, aby spotkań z wiernymi było jak najmniej, ograniczano liczbę wejściówek, zaktywizowano licznych tajnych współpracowników do informowania o nastrojach społecznych, nagrywano i fotografowano pielgrzymów i wydarzenia z udziałem papieża. Aby utrudnić docieranie do Częstochowy odmawiano na przykład w Warszawie sprzedawania biletów kolejowych i ostrzegano (okłamywano) chętnych, że jest to miasto zamknięte. W samej Częstochowie codziennie wizytę zabezpieczało około 1500 funkcjonariuszy MO i SB oraz studenci Wyższej Szkoły Oficerskiej MSW w Legionowie.

Nie ulega wątpliwości, że pobyt Jana Pawła II w Częstochowie był przez SB utrwalany na fotografiach operacyjnych, czyli takich wykonywanych po kryjomu. Nie wiadomo niestety, co się z nimi stało, bo w dziewięciu tomach akt wytworzonych przez SB w Częstochowie w związku z wizytą papieża nie ma ani jednej takiej fotografii. Zachowało się jedynie dosłownie kilka zdjęć miejsc, które wiosną 1979 r. typowano na lądowisko dla helikopterów. Prezentujemy je jako ilustrację do tej „Migawki”, ale zapraszamy też do odwiedzenia specjalnego portalu edukacyjnego, poświęconego wszystkim papieskim pielgrzymkom do Polski w okresie PRL: https://pierwszapielgrzymka.ipn.gov.pl/jp1