Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

29 maja 2025 r. na cmentarzu parafialnym w Katowicach-Piotrowicach odbyła się zorganizowana staraniem Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach uroczystość oznaczenia znakiem pamięci „Tobie Polsko” grobu uczestnika powstań śląskich śp. Alojzego Uszoka.

W wydarzeniu udział wzięli: naczelnik Wydziału Kultury Urzędu Miasta Katowice pan Krzysztof Kraus, proboszcz parafii wojskowej św. Jana Kazimierza w Katowicach ks. kanonik ppłk. Grzegorz Bechta, proboszcz parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa i św. Jana Bosko w Katowicach ksiądz Marek Antoni Donnerstag, dyrektor Muzeum Miasta Mysłowice pan Adam Plackowski, dyrektor Miejskiego Domu Kultury Południe pan Bogdan Kallus, delegacja Okręgu Śląskiego Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej na czele z prezesem panem Janem Musiałem, dyrektor Zespołu Szkolno-Przedszkolnego nr 2 w Katowicach pan Dariusz Jureczko. Szczególnymi gośćmi wydarzenia byli licznie zgromadzeni potomkowie śp. Alojzego Uszoka.

Uroczystość poprowadził Jan Kwaśniewicz naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach, który przybliżył ideę akcji „Powstańcy to wiara, nadzieja i  cud - ocalmy groby Powstańców Śląskich od zapomnienia!” mającą na celu zewidencjonowanie jak największej liczby grobów, w których spoczywają powstańcy śląscy, a  dotąd nie figurujących w dostępnych ewidencjach prowadzonych przez instytucje samorządowe i państwowe. Przemówienie okolicznościowe wygłosił naczelnik Wydziału Kultury Urzędu Miasta Katowice pan Krzysztof Kraus. Biogram śp. Alojzego Uszoka przybliżyła Anna Binek-Zajda (OBUWiM IPN Katowice). Aktu oznaczenia grobu znakiem pamięci „Tobie Polsko” dokonał naczelnik Jan Kwaśniewicz. Modlitwie przewodniczyli proboszcz parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa i św. Jana Bosko w Katowicach ksiądz Marek Antoni Donnerstag oraz proboszcz parafii wojskowej św. Jana Kazimierza w Katowicach ks. kanonik ppłk. Grzegorz Bechta. W imieniu rodziny głos zabrał najstarszy wnuk śp. Alojzego Uszoka pan Andrzej Jasiok.

Wydarzenie zwieńczyła wspólna fotografia pamiątkowa.

Alojzy Uszok urodził się 29 maja 1893 r. w Mikołowie. Rozmiłowany w muzyce i śpiewie, od wczesnej młodości angażował się w działalność towarzystw śpiewaczych kultywujących polskie pieśni, współtworząc i prowadząc kierownictwo muzyczne „Jutrzenki” w Piotrowicach, a także „Słowika” w Kostuchnie. Ponadto udzielał się jako inicjator oraz organizator teatrów amatorskich, jak również zabaw ludowych propagując w ten sposób symbole, zwyczaje, tradycje i obrzędy polskie. Był współzałożycielem filii Zjednoczenia Zawodowego Polskiego Oddziału Kolejarzy w Katowicach-Ligocie, w której sprawował funkcję sekretarza. Od początku powstania Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska pozostawał jej aktywnym członkiem. Uczestniczył w I i II powstaniu śląskim oraz kampanii plebiscytowej. W czasie III powstania pracował jako pomocnik komendanta wojsk w Ligocie Siedlaczka prowadząc agendę zawiadowcy i w znaczący sposób przyczyniając się do usprawnienia transportu oddziałów powstańczych. W czasie okupacji zagrożony aresztowaniem ukrywał się w  Generalnej Guberni pod zmienionym nazwiskiem. Uhonorowany Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości. Zmarł 22 maja 1950 r. w Katowicach.

Akcja oznaczania grobów znakiem pamięci opracowanym przez Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach rozpoczęła się 5 lipca 2021 r. w dzień setnej rocznicy zakończenia III powstania śląskiego. Znak pamięci „Tobie Polsko” ma formę proporczyka o rozmiarach ok. 20 x 8 cm wykonanego z porcelany nagrobnej. Umieszczono na nim inwokację „Tobie Polsko”, pod którą znajduje się wizerunek orła otoczonego datami powstań, a poniżej napisy „Grób Powstańca Śląskiego” i „Instytut Pamięci Narodowej”. Proporzec jest  wzorowany na sztandarze powstańczym „Tobie Polsko”, który wykonano na początku 1920 r. w pracowni przy redakcji „Katolika” w Bytomiu i który obecnie znajduje się w zbiorach Muzeum Czynu Powstańczego w Górze Św. Anny. Muzeum posiada także fotografię z uroczystości upamiętniającej uchwalenie Konstytucji 3 Maja, która przedstawia pochód mieszkańców wsi Osiek (pow. strzelecki, woj. opolskie) z tymże sztandarem niesionym przez A. Szulca do Rozmierzy. Uroczyści te obchodzono na całym Górnym Śląsku w niedzielę 2 maja 1920 r. i były to pierwsze legalne obchody tej rocznicy na tym terenie. Dzięki postanowieniom artykułu 88 Traktatu Wersalskiego o przeprowadzeniu plebiscytu, dla zapewnienia jego bezstronności, w lutym 1920 r. obszar plebiscytowy wyłączono z państwa niemieckiego i poddano kontroli wojsk alianckich, a pełnię władzy przejęła na nim Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa Górnego Śląska z gen. Henri Le Rondem na czele. Umożliwiło to Polakom legalne demonstrowanie swoich dążeń i używanie symboli narodowych.

W latach 2021-2024 oznaczono 122 groby.