Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

W piątek 11 kwietnia 2025 r. o godz. 11.00 na skwerze przy Muzeum Miasta Jaworzna (ul. Pocztowa/Rynek) odbyło się otwarcie wystawy „Walczyć, ale czym? Jak Polacy uzbroili swoją milionową armię do wojny z sowiecką Rosją? Polska Wojskowa Misja Zakupów w Paryżu w latach 1919–1921”. Wystawa została przygotowana przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach i Muzeum Miasta Jaworzna.

Wśród zebranych znaleźli się również Przewodniczący Rady Miasta Jaworzna – Michał Kirker, Zastępca Przewodniczącego Rady Miasta Jaworzna – Tadeusz Kaczmarek, Zastępca Komendanta Miejskiego Policji w Jaworznie – mł. insp. Paweł Więcek, Komendant Miejski Państwowej Straży Pożarnej w Jaworznie – mł. brygadier Maciej Skulich, Komendant Straży Miejskiej w Jaworznie – Artur Zięba, Zastępca Komendanta Miejskiego Państwowej Straży Pożarnej w Jaworznie – mł. brygadier Bartłomiej Smolarczyk, Dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy – Łukasz Curyło, przedstawiciele instytucji kultury: Dyrektor Miejskiej Biblioteki Publicznej – Monika Rejdych, Dyrektor Atelier Kultury – Marzena Synowiec oraz radni, muzealnicy wraz z młodzieżą ze Szkoły Podstawowej nr 13 pod opieką Marka Badowskiego.

Otwarciu wystawy towarzyszyło oprowadzanie kuratorskie prowadzone przez autorów wystawy: dr. Piotra Uwijałę i Adriana Ramsa, którzy zaprezentowali działalność Misji w kontekście trwających sporów o granice Rzeczypospolitej, zwłaszcza wojny polsko-sowieckiej, walki o kształt granic w latach 1918–1922, sytuację Polski na arenie międzynarodowej do 1922 roku, stan Wojska Polskiego i jego uzbrojenia, a także okoliczności utworzenia PWMZ w Paryżu.

Wystawa będzie prezentowana w Jaworznie do 4 maja 2025 r.

•••

Odzyskanie przez Polskę niepodległości w 1918 r. oraz walki o kształt jej granic z lat 1918–1922 postrzegane są głównie pod kątem uwarunkowań politycznych, geopolitycznych i działań militarnych. Na drugim planie pozostaje olbrzymia praca logistyczna i aprowizacyjna, polegająca na pozyskiwaniu uzbrojenia, umundurowania i ekwipunku dla blisko milionowej armii, oraz stworzenie łańcuchów dostaw broni i sprzętu z zagranicy do Polski. Te kluczowe zadania realizowała w głównej mierze Polska Wojskowa Misja Zakupów w Paryżu, działająca w latach 1919–1921. Jej członkowie swoją ciężką służbą i pracą przyczynili się do tego, że polski żołnierz mógł walczyć o granice Rzeczypospolitej, a przede wszystkim miał czym walczyć.

W procesie formowania Wojska Polskiego konieczne było uzyskanie materiału wojskowego, w głównej mierze od zwycięskich mocarstw Ententy, które posiadały duże zapasy mundurów, broni i amunicji. W marcu 1919 r. rozpoczęła działalność Polska Wojskowa Misja Zakupów w Paryżu, która była samodzielną placówką zagraniczną, mającą pozyskiwać od innych państw materiał wojenny dla Wojska Polskiego oraz współorganizować jego transport do Polski. W kluczowym momencie działalności Misji służyło w niej ponad stu polskich oficerów i podoficerów oraz kilkudziesięciu wykwalifikowanych pracowników cywilnych. Skutecznie realizowali oni swoje zadania i wnosili ogromny wkład w proces szybkiego i sprawnego formowania polskich sił zbrojnych oraz w zwycięstwo Polski w wojnie z sowiecką Rosją.

•••

Scenariusz: dr Piotr Uwijała, Adrian Rams

Recenzja merytoryczna: prof. dr hab. Aleksander Smoliński

Projekt graficzny: Bogusław Nikonowicz

Recenzja graficzna: Paulina Guła

Zdjęcia ze zbiorów: Narodowego Archiwum Cyfrowego, The National Archives and Records Administration, Centralnego Archiwum Wojskowego, Instytutu Pamięci Narodowej, Ośrodka Karta, Wikimedia, Tomasza Kopańskiego, Jolanty Kulińskiej, Piotra Uwijały, dobroni.pl, samolotypolskie.pl.