Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

22 października 2024 r. odbył się spacer edukacyjny z IPN w ramach projektu „Pogranicze w ogniu. Śladami pamięci i ofiar II wojny światowej na Górnym Śląsku”, realizowanego przez Towarzystwo Ochrony Praw i Godności Dziecka "Wyspa" z Chorzowa.

Wydarzenie to jest częścią XVI edycji akcji medialno-edukacyjnej IPN: „Zapal znicz pamięci”. Akcja ta zachęca do symbolicznego upamiętnienia ofiar niemieckich zbrodni z 1939 r., w tym operacji „Tannenberg”, „Akcji Inteligencja” oraz „politycznego oczyszczania gruntu”. W trzecią niedzielę października każdego roku przypomina się o obywatelach II Rzeczypospolitej, którzy jako pierwsi zostali poddani eksterminacji po ataku III Rzeszy na Polskę. To wspólna akcja edukacyjna pięciu Oddziałowych Biur Edukacji Narodowej IPN i lokalnych rozgłośni radiowych, której celem jest upamiętnienie ofiar tych zbrodni oraz szerzenie wiedzy o wydarzeniach z pierwszych miesięcy II wojny światowej.

Do organizacji spaceru zaproszono historyków z Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN w Katowicach: Bartłomieja Warzechę oraz Michała Miwę-Młota.

Projekt „Pogranicze w ogniu..." jest inicjatywą edukacyjną mającą na celu przybliżenie młodemu pokoleniu trudnej historii regionu. Skupia się na wydarzeniach z okresu II wojny światowej, ze szczególnym naciskiem na losy Górnego Śląska, jednego z pierwszych terenów dotkniętych działaniami wojennymi. Projekt jest wspierany przez Polsko-Niemiecką Współpracę Młodzieży w ramach programu „Zachować pamięć” i promuje nie tylko edukację historyczną, ale również budowanie więzi międzykulturowych.

Uczestnikami projektu są młodzi ludzie z Chorzowa (Uniwersyteckie I LO im. Juliusza Słowackiego w Chorzowie, III LO im Stefana Batorego w Chorzowie) i niemieckiego Iserlohn, którzy wspólnie zgłębiają trudne zagadnienia związane z losami tego regionu.

W ramach projektu młodzież uczestniczyła w warsztatach, dyskusjach oraz wizytach w miejscach pamięci, takich jak obóz Zgoda w Świętochłowicach czy Radiostacja Gliwicka. Jednym z kluczowych momentów programu był spacer historyczny, który odbył się w Katowicach, śladami działań bojowych z 3-4 września 1939 r. i miejsc martyrologii obrońców Katowic. Wspomniano również o miejscach egzekucji przeprowadzonych jesienią 1939 r. dokonywanych w ramach akcji Tanneberg. Młodzież odwiedziła miejsca, gdzie toczyły się walki między wojskami niemieckimi a siłami powstańczymi. Spacer wzbogacony został o pracę z archiwalnymi zdjęciami tamtych wydarzeń, co pozwoliło młodzieży jeszcze lepiej zrozumieć kontekst historyczny.

Kulminacyjnym momentem było zapalenie zniczy pod Pomnikiem Harcerzy Września na rynku w Katowicach. Pomnik ten upamiętnia bohaterską postawę śląskich harcerzy, którzy we wrześniu 1939 r. odważnie stawili opór wkraczającym do Katowic niemieckim żołnierzom oraz freikorzystom. Symbolizuje on nie tylko ich męczeńską śmierć, ale również oddaje hołd harcerzom, którzy w późniejszym okresie okupacji niemieckiej zginęli bądź zostali zamordowani za swoją działalność.

Wizyty w miejscach pamięci oraz bezpośredni kontakt z historycznymi miejscami wzbudzają refleksję nad przeszłością i jej wpływem na teraźniejszość. W trakcie takich wydarzeń młodzi ludzie mieli okazję nie tylko poszerzać swoją wiedzę historyczną, ale także rozwijać umiejętności takie jak krytyczne myślenie, empatia i szacunek dla pamięci o ofiarach.