Instytut Pamięci Narodowej - Katowice

30 września 2024 r. na cmentarzu parafialnym w Radzionkowie odbyła się uroczystość oznaczenia grobu powstańca śląskiego śp. Stanisława Molika znakiem pamięci „Tobie Polsko” zorganizowana Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach.

W wydarzeniu udział wzięli: potomkowie rodziny weterana powstań śląskich na czele z jego synem Bronisławem Molikiem, burmistrz miasta Radzionków dr Gabriel Tobor, dyrektor Oddziału IPN w Katowicach dr Andrzej Sznajder, proboszcz parafii św. Wojciecha ks. Damian Wojtyczka, radna Rady Miejskiej Radzionkowa Weronika Sitarz, zastępca dyrektora Centrum Kultury „Karolinka” w Radzionkowie Jakub Zorzycki, delegacja społeczności szkolnej Liceum Ogólnokształcącego im. Powstańców Śląskich w Radzionkowie na czele z dyrektor Danutą Minas, 17 Radzionkowska Drużyna Piechoty Zmechanizowanej pod dowództwem chorążego Patryka Wiśniowskiego.

Asystę honorową wystawiła 17 Radzionkowska Drużyna Piechoty Zmechanizowanej. Przemówienia okolicznościowe wygłosili burmistrz Radzionkowa dr Gabriel Tobor oraz dyrektor Oddziału IPN w Katowicach dr Andrzej Sznajder, który przybliżył ideę akcji „Powstańcy to wiara, nadzieja i cud - ocalmy groby Powstańców Śląskich od zapomnienia!” mającą na celu zewidencjonowanie jak największej liczby grobów, w których spoczywają powstańcy śląscy, a dotąd nie figurujących w dostępnych ewidencjach prowadzonych przez instytucje samorządowe i państwowe. Życiorys śp. Stanisława Molika przybliżyła Anna Binek-Zajda (OBUWiM IPN Katowice). Aktu oznaczenia grobu znakiem pamięci „Tobie Polsko” dokonał dyrektor dr Andrzej Sznajder, natomiast plakietę „Grób Weterana Walk o Wolność i Niepodległość Polski” umieścił na mogile przedstawiciel rodziny Zbigniew Leszczyński, po czym ks. proboszcz Damian Wojtyczka odmówił modlitwę w intencji zmarłego powstańca oraz poświęcił miejsce jego wiecznego spoczynku. Po złożeniu kwiatów i zapaleniu zniczy uczestnicy wydarzenia utrwalili swą obecność na tym niecodziennym wydarzeniu wspólną pamiątkową fotografią.

Stanisław Molik urodził się 7 maja 1887 r. w Orzechu (powiat Tarnowskie Góry) w rodzinie Szymona i Łucji Banaś. Po ukończeniu szkoły powszechnej pracował w przemyśle górniczym. W 1914 r. wcielony został do armii niemieckiej, służył w 93 pułku piechoty. 29 sierpnia 1916 r. dostał się do niewoli angielskiej we Francji, po zwolnieniu z której dołączył do Armii gen. Hallera. W jej szeregach wziął udział w zwycięskiej ofensywie na froncie ukraińskim w Galicji Wschodniej i na Wołyniu. Urlopowany z wojska wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. Brał udział we wszystkich trzech powstaniach śląskich. W  pierwszym zrywie w charakterze dowódcy plutonu uczestniczył w akcji rozbrajania Grenzschutzu stacjonującego na zamku w Nakle Śląskim, podczas której został ranny. W  drugim powstaniu brał udział jako obwodowy na powiat tarnogórski, natomiast w trzecim walczył w batalionie szturmowym wchodzącym w skład Podgrupy „Butrym” dowodzonej przez por. Feliksa Ankersteina, przekształconej w czerwcu 1921 r. w 8 Tarnogórski Pułk Piechoty. Uczestniczył w walkach miedzy innymi pod Dobrodzieniem, Olesnem, Starym Olesnem, Gorzowem Śląskim. Nie sposób nie wspomnieć o jego zaangażowaniu w akcję plebiscytową - pracował bowiem w  Powiatowym Komitecie Plebiscytowym w Tarnowskich Górach. Członek Związku Powstańców Śląskich, po 1945 r. należał do Związku Weteranów Powstań Śląskich oraz Związku Bojowników o Wolność i Demokrację.

Odznaczony Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi klasy I, Gwiazdą Górnośląską, Krzyżem Niepodległości, Krzyżem Walecznych, Śląskim Krzyżem Powstańczym, Odznaką Pamiątkową Polskiej Organizacji Wojskowej ,Odznaką Pamiątkową Armii Generała Hallera, Brązowym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Zmarł 4 maja 1975 r.

Akcja oznaczania grobów znakiem pamięci opracowanym przez Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach rozpoczęła się 5 lipca 2021 r. w dzień setnej rocznicy zakończenia trzeciego powstania śląskiego. Wykonany z porcelany nagrobnej znak pamięci „Tobie Polsko” ma formę proporczyka o wymiarach ok. 20 cm x 8 cm. Umieszczono na nim inwokację „Tobie Polsko”, pod którą znajduje się wizerunek orła otoczonego datami powstań, a poniżej napisy „Grób Powstańca Śląskiego” i „Instytut Pamięci Narodowej”. Wzorowany jest na sztandarze powstańczym „Tobie Polsko” powstałym na początku 1920 r. w pracowni przy redakcji „Katolika” w Bytomiu, obecnie znajdującym się w  zbiorach Muzeum Czynu Powstańczego w Górze Św. Anny. Instytucja w swoim zbiorach posiada także fotografię z wydarzenia upamiętniającego rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja i przedstawiającego pochód mieszkańców wsi Osiek (pow. strzelecki, woj. opolskie) z  tymże sztandarem niesionym przez A. Szulca do Rozmierzy. Uroczyści te obchodzono na całym Górnym Śląsku w niedzielę 2 maja 1920 r. i były to pierwsze legalne obchody tej rocznicy na tym terenie. Dzięki postanowieniom artykułu 88 Traktatu Wersalskiego o  przeprowadzeniu plebiscytu, dla zapewnienia jego bezstronności, w lutym 1920 r. obszar plebiscytowy wyłączono z państwa niemieckiego i poddano kontroli wojsk alianckich, a pełnię władzy przejęła na nim Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa Górnego Śląska z gen. Henri Le Rondem na czele. Umożliwiło to Polakom legalne demonstrowanie swoich dążeń i  używanie symboli narodowych.