Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

Od 13 do 15 maja wszyscy uczniowie Szkoły Podstawowej nr 20 w Jaworznie Byczynie mogli zapoznać się z losami Ireny Odrzywołek – mieszkanki ich dzielnicy, która w 1946 r. pomogła zorganizować ucieczkę żołnierzy konspiracji antykomunistycznej, osadzonych w więzieniu św. Michała w Krakowie.

Zajęcia poprowadził pracownik Biura Edukacji Narodowej IPN Katowice - Adrian Rams. Pozyskana wiedza pozwoli uczniom na świadome uczestnictwo w upamiętnieniu postaci Ireny Odrzywołek, jakie w swojej placówce zamierza już niebawem zorganizować dyrekcja szkoły. Dodatkowo SP 20 otrzymała pakiet gier historycznych wydanych przez Instytut Pamięci Narodowej.

Irena Odrzywołek urodziła się 20 grudnia 1925 r. w Byczynie (pow. chrzanowski). Po zakończeniu okupacji niemieckiej rozpoczęła pracę w tzw. więzieniu św. Michała przy ul. Senackiej 3 w Krakowie. Została strażniczką. Wiosną 1946 r. podjęła konspiracyjną współpracę z więzionymi tam żołnierzami podziemia niepodległościowego, przede wszystkim z ppor. Bolesławem Pronobisem „Ikarem” – żołnierzem AK i dowódcą oddziału NSZ „Huragan”.

W sierpniu 1946 r. Irena Odrzywołek pośredniczyła w nawiązaniu łączności między więźniami oraz działającą w Krakowie 6. kompanią Zgrupowania Partyzanckiego „Błyskawica” Józefa Kurasia „Ognia”. Przemyciła do więzienia pistolety i granaty, które przekazała do celi Pronobisa i innych wtajemniczonych. Dzięki temu 18 sierpnia 1946 r. połączone działania uzbrojonych więźniów wewnątrz budynku i partyzantów z zewnątrz doprowadziły do rozbicia więzienia i uwolnienia 62 więźniów.

Po tym wydarzeniu Irena Odrzywołek ukrywała się. Prowadziła niepodległościową działalność konspiracyjną współpracując z „Ikarem”. Została aresztowana w listopadzie 1946 r. w Gliwicach i 3 grudnia 1946 r. skazana na śmierć przez komunistyczny Wojskowy Sąd Rejonowy w Katowicach. Zgładzono ją 17 grudnia 1946 r. w więzieniu przy ul. Mikołowskiej w Katowicach. W chwili śmierci miała niespełna 21 lat.

Szczątki Ireny Odrzywołek odnaleziono we wrześniu 2019 r. podczas prac ekshumacyjnych prowadzonych przez IPN na cmentarzu komunalnym przy ul. Panewnickiej w Katowicach. W 2023 r. została pochowana uroczyście na cmentarzu Rakowickim w Krakowie.