Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

Spotkanie z udziałem autorów publikacji i przedstawicieli środowisk opozycyjnych, promujące 5 tom „Encyklopedii Solidarności” odbyło się w Przystanku Historia – Centrum Edukacyjnym IPN im. Henryka Sławika w Katowicach. 

„Solidarność” powstała w konsekwencji fali strajków z lata 1980 r. i odegrała niezwykle istotną rolę nie tylko w najnowszej historii Polski, ale i naszej części Europy. To zjawisko społeczne i polityczne jest dokumentowane, badane, opisywane, a następnie popularyzowane przez Instytut Pamięci Narodowej od ponad 20 lat. Na ten temat IPN wydał wiele publikacji, w tym najważniejszą – „Encyklopedię Solidarności”. 

Dr Karol Nawrocki przypomniał, że „Encyklopedia Solidarności” nie powstałaby, gdyby nie inicjatywa Przemysława Miśkiewicza ze Stowarzyszenia Pokolenie, który w 2008 r. zainspirował ówczesnego prezesa IPN dr. hab. Janusza Kurtykę, aby rozpoczął ten projekt. Kontynuowali go kolejni prezesi Instytutu: dr Franciszek Gryciuk, dr Łukasz Kamiński, dr Jarosław Szarek. Przez kilkanaście lat pracownicy IPN, wspierani przez działaczy społecznych opracowali 5673 hasła rzeczowe i biogramy ludzi, którzy swoim życiorysem wypełnili poszczególne tomy „Encyklopedii Solidarności”. 

– Encyklopedia Solidarności i jej wartość zamyka się w Państwa życiorysach. Dla nas, pracowników IPN, największą nagrodą za trud pracy podejmowanej każdego dnia jest możliwość pisania o Państwa drodze, o Państwa walce o Polskę wolną, solidarną i niepodległą

– zwrócił się do działaczy opozycji antykomunistycznej prezes IPN.

Dr Jarosław Neja z katowickiego oddziału IPN, regionalny koordynator projektu „Encyklopedia Solidarności” powiedział, że powstanie tego wydawnictwa nie byłoby możliwe bez pracy i zaangażowania wielu ludzi, m.in. archiwistów. Same hasła ostatniego tomu opracowało 10 autorów - 8 z IPN i dwóch zewnętrznych. Neja dodał, że choć tom opisuje opozycjonistów z lat 1976-89, to są w nim także biogramy osób, które swoją drogę opozycyjną rozpoczynały znacznie wcześniej. Zawarte w tomie hasła rzeczowe dotyczą m.in. ośrodków internowania, uczelni i prasy niezależnej.

Inicjator projektu „Encyklopedia Solidarności” Przemysław Miśkiewicz z katowickiego Stowarzyszenia Pokolenie podkreślił, że kiedy przed laty zrodził się pomysł spisania dziejów tego ruchu społecznego, jego autorzy nie mieli dostępu do dokumentów; zaczęli od kalendarium, które - jak przyznał – było pełne błędów, bo trudno było wówczas zweryfikować informacje. Przedsięwzięcie ruszyło dzięki zaangażowaniu IPN. Miśkiewicz opowiadał, że ilość materiałów, które posłużyły do tworzenia „Encyklopedii...” okazała się olbrzymia. Zaznaczył, że projekt trwa i autorów czeka jeszcze mnóstwo pracy.

Podczas spotkania bohaterowie biogramów zawartych w „Encyklopedii Solidarności” otrzymali egzemplarze publikacji. 

Encyklopedia Solidarności. Opozycja w PRL 1976-1989, tom 5, red. nauk.: Jan Olaszek (red. nacz.), Piotr Abryszeński, Marcin Dąbrowski, Przemysław Zwiernik, IPN, Stowarzyszenie Pokolenie, Warszawa 2023.

Encyklopedia Solidarności. Opozycja w PRL 1976–1989, której tom 5 trafia do rąk Czytelników, ma na celu możliwie wszechstronne przedstawienie ludzi, struktur organizacyjnych, wydawnictw oraz wydarzeń towarzyszących genezie i działalności wielkiego ruchu społecznego jakim był NSZZ „Solidarność” aż do chwili załamania się dyktatury komunistycznej w 1989 r.  Powstała w konsekwencji fali strajków z lata 1980 r. „Solidarność” odegrała niezwykle istotną rolę nie tylko w najnowszej historii Polski, ale i naszej części Europy. To zjawisko społeczne i polityczne jest dokumentowane, badane, opisywane, a następnie popularyzowane przez Instytut Pamięci Narodowej. Encyklopedia Solidarności. Opozycja w PRL 1976–1989, publikowana w tzw. systemie holenderskim (każdy tom zawiera biogramy i hasła od A do Ż), stanowi największe kompendium wiedzy na temat działalności opozycji w PRL w latach 1976–1989. Od ponad 15 lat w pracach nad wydawnictwem uczestniczą pracownicy różnych pionów IPN ze wszystkich oddziałów Instytutu. Ogółem w pięciu tomach wydano drukiem 5673 tekstów – biogramów i haseł rzeczowych. Tom 5 wersji książkowej wydawnictwa powstał w ramach Centralnego Projektu Badawczego IPN „Solidarność" i opór społeczny w PRL 1956–1989. 161 autorów przygotowało 565 biogramów i 284 hasła rzeczowe. Większość tekstów została napisana na podstawie szerokiej bazy źródłowej różnej proweniencji i zebranych relacji. Czyni to publikację wyjątkową, ponieważ wiele ustaleń zostało zaprezentowanych po raz pierwszy, zwięźle i przystępnym językiem. W tomie 5 znalazło się m.in. 26 biogramów oraz 14 haseł rzeczowych napisanych przez dwóch autorów zewnętrznych (Maciej Klich, Wojciech Skwira) i 7 pracowników oddziału katowickiego IPN (Artur Kasprzykowski, który podobnie jak w przypadku poprzednich tomów przygotował biogramy i hasła z Regionu Podbeskiedzie, oraz Adam Dziuba, Tomasz Kurpierz, Jarosław Neja, Agnieszka Przewłoka, Tomasz Szafron, Bogusław Tracz). Część tekstów dotyczy ośrodków odosobnienia, w których przebywali działacze opozycyjni z regionów NSZZ „Solidarność” Śląsko-Dąbrowskiego, Podbeskidzia i Ziemi Częstochowskiej.

„Encyklopedia Solidarności” to projekt dokumentacyjny, który realizowany jest od roku 2008 przez Instytut Pamięci Narodowej i Stowarzyszenie Pokolenie w Katowicach. Pierwszy tom ukazał się w roku 2010, drugi w 2012 r., trzeci w 2019 r., czwarty w 2020 r., piąty w 2023 r.