Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

29 maja 2014 r. o godz. 17.30 w Galeria Muzeum Miejskiego Café Silesia w Zabrzu (ul. 3 Maja 6) odbędzie się prezentacja książki „Wywózka. Deportacja mieszkańców Górnego Śląska do obozów pracy przymusowej w Związku Sowieckim w 1945 r. Faktografia – konteksty – pamięć"

W spotkaniu wezmą udział redaktorzy tomu, Sebastian Rosenbaum i Dariusz Węgrzyn (IPN Katowice) oraz Zbigniew Gołasz (Muzeum Miejskie w Zabrzu). Prezentacja publikacji będzie połączona z projekcją filmu dokumentalnego pt. „Przemilczana tragedia", autorstwa Adama Turuli. Dokument zrealizowany na zlecenie IPN o wydarzeniach roku 1945, który był dla mieszkańców Górnego Śląska czasem tragicznych wydarzeń; przejścia frontu, osadzania w więzieniach i obozach pracy, wysiedleń, rehabilitacji czy weryfikacji narodowościowej, a przede wszystkim internowania a potem deportacji tysięcy ludzi do łagrów Związku Radzieckiego. Na podstawie dokumentów, listów i relacji świadków w filmie zrekonstruowano przebieg akcji deportacyjnej, warunki pracy i nieliczne powroty Górnoślązaków z sowieckich łagrów.

O publikacji:

W powojennej historii Górnego Śląska deportacje kilkudziesięciu tysięcy mieszkańców tego regionu do pracy przymusowej w Związku Sowieckim w 1945 r. stanowią wydarzenie szczególne. Był to jeden z kluczowych komponentów procesu zmian, jakie dotknęły to terytorium u schyłku wojny i po jej zakończeniu. Wywózka tylu tysięcy głównie zdrowych i młodych mężczyzn do wyniszczającej pracy w łagrach ZSRS odbiła się boleśnie na wielu polach życia społecznego i gospodarczego. Spowodowała wysokie straty ludzkie, rozbicie i pauperyzację tysięcy rodzin, perturbacje w procesie uruchamiania tak ważnego dla całego kraju przemysłu górnośląskiego. Z oczywistych względów w okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej temat ten nie był omawiany ani w publicznym dyskursie, ani w badaniach historycznych. Trwał natomiast w pamięci społecznej większości rodzimych mieszkańców Górnego Śląska. Poważniejsze badania historyczne rozpoczęły się w latach 90., a w początkach pierwszej dekady nowego stulecia temat podjęty został przez nowo utworzony oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach. IPN zorganizował wystawę poświęconą tej tematyce, wydał tekę edukacyjną dla szkół, przygotował  konferencję naukową i opublikował książkę będącą jej pokłosiem (lata 2002–2004). Stałym projektem Instytutu jest lista osobowa deportowanych, której celem jest ustalenie personaliów i faktycznej liczby osób wywiezionych do ZSRS (obecnie obejmuje 27 tys. nazwisk). Najnowsza publikacja to pokłosie międzynarodowej konferencji „Internowania – deportacje – produktywizacja. Mieszkańcy Górnego Śląska w systemie obozowym GUPWI NKWD 1945–1956", zorganizowanej w marcu 2013 r. Książka obejmuje 19 publikacji autorów z Polski i z Niemiec, zbiór relacji i przegląd literatury przedmiotu. Publikacja została wydana przez katowicki oddział IPN, Urząd Miasta Radzionkowa oraz Muzeum w Gliwicach.

Apel:

Powstające w Radzionkowie Centrum Dokumentacji Deportacji Górnoślązaków do ZSRS w 1945 roku przygotowuje wystawę stałą poświęconą wywózkom do ZSRS. Jej otwarcie zaplanowane jest na luty 2015 r. Zarówno Centrum, jak i IPN Katowice gromadzą w związku z tym – jak również na potrzeby dalszych badań – prywatne materiały: dokumenty, listy, pocztówki, relacje, fotografie i inne – dokumentujące pobyt danych osób na robotach przymusowych w ZSRS. Zwracamy się z gorącym apelem o przekazanie takich materiałów na potrzeby powstającego Centrum – niekoniecznie w formie oryginalnej, wartościowe są także kopie (skany) w dobrej rozdzielczości. Osoby zainteresowane upamiętnieniem losów swoich bliskich prosimy o kontakt – osobą kontaktową jest dr Dariusz Węgrzyn z IPN Katowice. Email dariusz.wegrzyn@ipn.gov.pl, tel. +48 32 207 03 29.

Serdecznie zapraszamy!