3 września 2023 r. w Jastrzębiu-Zdroju odbyły się obchody 43. rocznicy podpisania Porozumienia Jastrzębskiego oraz 35. rocznicy górniczych strajków w 1988 r. Uroczystość rozpoczęła się od mszy św. w kościele pw. Najświętszej Marii Panny Matki Kościoła odprawionej pod przewodnictwem abp Wiktora Skworca. Następnie uczestnicy uroczystości udali się pod Pomnik Porozumienia Jastrzębskiego (pl. im. Tadeusza Jedynaka), gdzie odbyły się główne obchody.
W uroczystości wzięli udział: bohaterowie wydarzeń z 1980 r. i 1988 r., Mateusz Morawiecki, prezes Rady Ministrów, Piotr Duda, przewodniczący NSZZ "Solidarność", parlamentarzyści, przedstawiciele władz wojewódzkich, samorządowych, służb mundurowych, członkowie NSZZ "Solidarność" oraz zaproszeni goście.
W wydarzeniu uczestniczył dr Andrzej Sznajder, dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach.
- Dziś, w tym miejscu zgromadziło nas jedno słowo; „Solidarność”. To z jednej strony wszyscy, którzy w tamtych pamiętnych dniach, tygodniach strajkowali i walczyli o niezależne, samorządne związki zawodowe. A tak naprawdę w sercach mieli niepodległą, wolną Rzeczpospolitą. Praworządną, demokratyczną i solidarną – mówił podczas niedzielnej uroczystości pod Pomnikiem Porozumienia Jastrzębskiego Mateusz Morawiecki, premier rządu.
Porozumienie Jastrzębskie
3 września 1980 r. o godz. 5.45 został podpisany dokument kończący strajk w KWK Manifest Lipcowy w Jastrzębiu-Zdroju: „Protokół porozumienia zawartego przez Komisję Rządową i Międzyzakładowy Komitet Strajkowy w dniu 3 września 1980 r. w Kopalni Węgla Kamiennego Manifest Lipcowy”.
Ze strony MKS „Protokół...” sygnowali: Jarosław Sienkiewicz (przewodniczący), Stefan Pałka i Tadeusz Jedynak (wiceprzewodniczący), Jan Jarliński, Piotr Musiał, Andrzej Winczewski, Marian Kosiński, Roman Kempiński, Mieczysław Sawicki, Kazimierz Stolarski, Ryszard Kuś, Wacław Kołodyński, Władysław Kołduński, Grzegorz Stawski; ze strony rządowej: wicepremier Aleksander Kopeć, z-ca członka Biura Politycznego i sekretarz KC PZPR Andrzej Żabiński, minister górnictwa Włodzimierz Lejczak, sekretarz KW PZPR w Katowicach Wiesław Kiczan, podsekretarz stanu w Ministerstwie Górnictwa Mieczysław Glanowski, I z-ca wojewody katowickiego Zdzisław Gorczyca, rektor Politechniki Śląskiej Jerzy Nawrocki.
Potwierdzono w nim ustalenia gdańskie, zniesiono 4-brygadowy system pracy w górnictwie (oznaczał on konieczność pracy 7 dni w tygodniu). Władze zobowiązały się do przedstawienia Sejmowi PRL projektu obniżenia wieku emerytalnego w górnictwie. Ważnym ustaleniem było wprowadzenie od 1 stycznia 1981 r. wolnych wszystkich sobót i niedziel (w intencji przedstawicieli władz zapis dotyczył jedynie górników, ale w tekście porozumienia jasno tego nie zaznaczono, co spowodowało na początku 1981 r. konflikt o wolne soboty). Przedstawiciele rządu zgodzili się też na realizację szeregu postulatów socjalno-bytowych, m.in. wpisanie pylicy płuc do wykazu chorób zawodowych.
Sierpień 1988 na Górnym Śląsku
35 lat temu, 15 sierpnia 1988 r. rozpoczął się strajk w KWK „Manifest Lipcowy” (obecnie „Zofiówka”) w Jastrzębiu-Zdroju. W następnych dniach objął kolejne śląskie kopalnie. 17 sierpnia powstał Międzyzakładowy Komitet Strajkowy, który ostatecznie po zmianach ukonstytuował się w składzie: Krzysztof Zakrzewski – przewodniczący, Alojzy Pietrzyk – wiceprzewodniczący, Grzegorz Stawski – rzecznik prasowy, oraz członkowie: Zbigniew Gnaś, Franciszek Greń, Sławomir Jędrzejkiewicz, Zdzisław Czerwiec, Marek Szczygieł, Stanisław Trzeciak, Józef Pleszak, Leszek Zubik, Bolesław Nowak, Henryk Kryza, Andrzej Sokołowski, Wiktor Krywulko, Waldemar Ptak, Tadeusz Rzepa, Leszek Wdowiak.
Między 24 a 28 sierpnia fala strajkowa wygasła. W kopalniach „Morcinek”, „Borynia”, „ZMP”, „Marcel”, „1 Maja” strajki zakończyły się na skutek interwencji aktywu partyjnego i sił porządkowych. Od 28 sierpnia samotnie strajkował KWK „Manifest Lipcowy”.
2 września do strajkujących przyjechał Lech Wałęsa, po którego interwencji 3 września o godz. 1.25 doszło do podpisania dokumentów między MKS a dyrektorem Janem Jadczykiem z Gwarectwa Jastrzębsko-Rybnickiego oraz dyrektorem kopalni Karolem Grzywą. Górnicy otrzymali gwarancje osobistego bezpieczeństwa oraz gwarancje pracownicze. 3 września o godz. 6 rano 167 górników z „Manifestu Lipcowego” i 18 z innych zakładów pracy opuściło kopalnię. W efekcie strajków zwolniono z pracy 151 osób, a 60 powołano karnie do wojska.
Polecamy:
Wystawa „Jastrzębie w drodze do niepodległości 1978-1989“ przygotowana przez Stowarzyszenie Pokolenie http://pokolenie.org.pl/wp-content/uploads/2014/01/jastrzebie_ok.pdf
Artykuły dr. Bogusława Tracza:
„Niezrealizowane postulaty. Strajkowe lato w 1988 roku w województwie katowickim“
„Cios sierp(ni)owy. Strajki na Górnym Śląsku w 1988 roku“
Artykuł dr. Jarosława Nei „Matecznik komunistów czy region buntu?“
Portal „Twarze Solidarności” https://twarzesolidarnosci.gosc.pl/