Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

Oddziałowe Archiwum IPN w Katowicach pragnie zaprezentować jeden z cenniejszych nabytków przekazanych w formie daru prywatnego do naszego zasobu w ramach projektu „Archiwum Pełne Pamięci”. Dar ten zawiera m.in. interesującą kolekcję fotografii oraz korespondencji po plutonowym Ryszardzie Szkubaczu – żołnierzu Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich, a następnie 3 Dywizji Strzelców Karpackich podczas II wojny światowej.

Ryszard Szkubacz urodził się 8 stycznia 1916 r. w Zabrzu. Ojciec, Jan Szkubacz, brał udział w trzech Powstaniach Śląskich. Po plebiscycie rodzina Szkubaczów przeniosła się do Lipin Śląskich (obecnie dzielnica Świętochłowic). Po ukończeniu szkoły powszechnej oraz gimnazjum Ryszard rozpoczął pracę jako biuralista w Urzędzie Gminy w Lipinach Śląskich. Należał do ZHP.

W maju 1939 r. został powołany do odbycia zasadniczej służby wojskowej w 75 Pułku Piechoty w Paruszowcu koło Rybnika (obecnie dzielnica Rybnika). Podczas kampanii wrześniowej wraz z pułkiem brał udział w walkach w okolicy Pszczyny i Kobióra. 21 września 1939 r. z żołnierzami pułku przekroczył granicę polsko–węgierską w miejscowości Klimiec. Następnie został internowany w obozie w Mosonmagyaróvár, a po kilku tygodniach przeniesiony do obozu w Kisbodak. W kwietniu 1940 r. Ryszard Szkubacz podjął udaną próbę ucieczki z obozu. W tym samym miesiącu przedostał się przez Jugosławię do Grecji, skąd w maju 1940 r. drogą morską wypłynął do Bejrutu. 22 maja 1940 r. jako ochotnik zgłosił się do Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich. Został przydzielony do 4 Kompanii 2 Batalionu 2 Pułku SBSK. W latach 1941–1942 brał udział w kampanii afrykańskiej (w walkach o Tobruk oraz w bitwie pod Gazalą). W czerwcu 1942 r. ukończył kurs podoficerski, natomiast w sierpniu 1942 r. otrzymał awans na stopień kaprala. Po utworzeniu 3 Dywizji Strzelców Karpackich został przydzielony do 3 Kompanii 2 Batalionu 1 Brygady 3 DSK. Po przetransportowaniu żołnierzy na Półwysep Apeniński brał udział w przełamaniu niemieckiego oporu na umocnieniach wzdłuż rzek Sangro i Rapido. Zginął 12 maja 1944 r. w bitwie pod Monte Cassino na wzgórzu „593”. Tymczasowo został pochowany na cmentarzu w Aquatondata 20 maja 1944 r. W 1945 r. ciało Ryszarda Szkubacza zostało przeniesione na Polski Cmentarz Wojenny na Monte Cassino (kwatera nr III-C-17).

Archiwum osobiste Ryszarda Szkubacza przekazane do zasobu OA IPN w Katowicach zawiera m.in. zbiór kilkudziesięciu fotografii z okresu II wojny światowej (z lat 1939–1943). Fotografie te, uporządkowane chronologicznie, przedstawiają niezwykłe kalendarium losów żołnierza polskiego od czasu pobytu w obozach internowania na terenie Węgier aż po przejście szlaku bojowego na Bliskim Wschodzie. Ukazują nie tylko wydarzenia z życia żołnierzy, ale także codzienny obraz życia miejscowej ludności oraz ciekawe zabytki kultury Bliskiego Wschodu.

Drugą część daru prywatnego stanowi korespondencja prowadzona pomiędzy Ryszardem Szkubaczem a członkami jego najbliższej rodziny z lat 1939–1940 (podczas pobytu w obozie dla internowanych żołnierzy w Kisbodak). Kolekcja korespondencji zawiera kilkanaście listów zachowanych w bardzo dobrym stanie. Drugą część dokumentacji stanowi korespondencja z lat 1948–1957, prowadzona pomiędzy rodziną Ryszarda a jego przyjaciółmi z wojska oraz urzędnikami brytyjskimi dot. otrzymania pomocy materialnej dla rodziny po poległym żołnierzu oraz w sprawie odzyskania przechowywanych w Anglii pamiątek po nim.

Sygnatura: IPN Ka 454/107