English version
Od 1 maja do 30 września 2013 r. w Muzeum PRL-u w Rudzie Śląskiej (przy ul. Zajęczej 42) prezentowane będą dwie wystawy: „Kultura niezależna w Kościele w latach 80.” oraz „Za Marksem bez Boga. Laicyzacja życia społeczno-politycznego w Polsce Ludowej w latach 1945–1989”.
Organizatorami ekspozycji są: Oddziałowe Biuro Edukacji Publicznej IPN w Katowicach i Fundacja Minionej Epoki.
Scenariusz wystawy „Za Marksem bez Boga...” opracowały pracownice pionu edukacyjno-naukowego katowickiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej: dr Łucja Marek oraz Monika Bortlik-Dźwierzyńska. Projekt graficzny wykonał Bogusław Nikonowicz. Na wystawie zaprezentowano materiały (fotografie, plakaty, druki ulotne, dokumenty, fragmenty kronik szkolnych, materiały prasowe) ze zbiorów osób prywatnych i instytucji, m.in.: archiwów Centrali i oddziałów IPN, Archiwum Państwowego w Katowicach, Biblioteki Śląskiej w Katowicach, urzędów stanu cywilnego, kilkunastu placówek muzealnych oraz placówek kulturalnych z terenu województwa katowickiego.
Laicyzacja to szeroko rozumiany proces zeświecczania różnych dziedzin życia, powodujący zmiany w sferze publicznej, świadomości społecznej, w systemie wartości, tak zbiorowym, jak i jednostkowym. W społeczeństwach kapitalistycznych laicyzacja dokonywała się niejako samoistnie, na skutek zaniku głębszych zainteresowań światopoglądowych. W państwach „demokracji ludowej” była ona sterowana przez partie utożsamiające się ze światopoglądem materialistycznym, które zmierzały do usunięcia z socjalistycznego państwa religii („opium ludu”) oraz do konsolidacji społeczeństwa wokół idei marksistowsko-leninowskich. Laicyzacja, która dokonywała się w PRL, miała zatem charakter laicyzacji socjalistycznej, dotyczyła sekularyzacji przestrzeni publicznej, a także prywatnej sfery życia obywatela. Szeroko rozbudowane świeckie święta, obrzędy i obyczaje służyły afirmacji nowego ustroju, były niejako liturgią religiopodobnej ideologii, dlatego zamiennie nazywano je laickimi bądź socjalistycznymi.
Na wystawę składa się 35 dwustronnych paneli, podzielonych na tematyczno-chronologiczne moduły. Kolejne bloki panelowe ukazują tło polityczne i etapy laicyzacji (sekularyzację przestrzeni publicznej, życia społecznego, prywatnej sfery życia obywatela, obrzędowość socjalistyczną oraz nowe święta i obyczaje).
Ekspozycja „Kultura niezależna w Kościele w latach 80.” przygotowana została przez Oddziałowe Biuro Edukacji Publicznej IPN w Katowicach w ramach projektu edukacyjnego Rok Kultury Niezależnej, jest próbą przybliżenia wydarzeń artystycznych i zjawisk kulturowych, które w dekadzie lat 80. znalazły swe miejsce w świątyniach katolickich na terenie całego kraju.
Na 37 panelach, w układzie chronologiczno-problemowym, pokazane zostały poszczególne dziedziny aktywności artystycznej twórców, którzy w latach 80. korzystali z gościnności Kościoła: od teatru, poprzez sztuki plastyczne, po muzykę, film i kabaret. Przedstawiono również Tygodnie Kultury Chrześcijańskiej oraz najważniejsze inicjatywy organizowane przy pomocy i zaangażowaniu biskupów, księży i świeckich.
Na wystawie wykorzystano materiały ze zbiorów instytucji i osób prywatnych, m.in. Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Archiwum OO. Karmelitów na Piasku w Krakowie, Archiwum Parafialnego w Piekarach Śląskich, Centrum Kultury Katolickiej Mistrzejowice, Fundacji Ośrodka Karta, Klubu Inteligencji Katolickiej w Katowicach, Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu, Społecznego Komitetu Pamięci Górników Poległych 16 grudnia 1981 r. Opracowanie merytoryczne wystawy jest dziełem pracowników OBEP IPN w Katowicach: Roberta Ciupy, dr. Łucji Marek i Bogusława Tracza. Autorem koncepcji artystycznej całości prezentacji jest Jerzy Kalina, artysta w latach 80. związany z ruchem kultury niezależnej. Był przyjacielem ks. Jerzego Popiełuszki, tworzył oprawę plastyczną odprawianych przez księdza mszy św. za Ojczyznę.
Zapraszamy serdecznie!