English version
W dniach od 15 do 29 kwietnia 2013 r. w VIII Liceum Ogólnokształcącym Samorządowym w Częstochowie (ul. Kukuczki 30) prezentowana będzie wystawa „...o Orła w koronie. Zgrupowanie partyzanckie »Błyskawica«”. Organizatorem prezentacji wystawy jest OBEP IPN w Katowicach i w Krakowie we współpracy z VIII Liceum Ogólnokształcącym Samorządowym w Częstochowie, Stowarzyszeniem Solidarność Walcząca we Wrocławiu oraz Ogólnopolskim Stowarzyszeniem Represjonowanych w Specjalnych Obozach Wojskowych w latach 1982–1983.
Ekspozycja przybliża historię zgrupowania partyzanckiego „Błyskawica” – żołnierzy „wyklętych” z Podhala – oraz ich dowódcy Józefa Kurasia „Ognia”. „Ogień” przez propagandę komunistów w PRL-u był przedstawiany jako bandyta i psychopata. Z kolei Stefan Korboński, sprawujący w 1945 r. obowiązki delegata rządu RP na kraj, nazywał go „Królem Podhala” i „tatrzańskim Janosikiem dwudziestego wieku, którego sława na Podhalu żyć będzie przez wiele lat przekazywana z pokolenia na pokolenie”.
Józef Kuraś „Ogień” urodził się na Podhalu 23 października 1915 r. Od lat przedwojennych był związany z ruchem ludowym. Służył, jako podoficer w Korpusie Ochrony Pogranicza i brał udział w kampanii wrześniowej 1939 r. Przez cały czas okupacji niemieckiej działał w konspiracji. Dowodził grupą dywersyjną Konfederacji Tatrzańskiej, a po jej rozbiciu podporządkował się Armii Krajowej. Był dwukrotnie aresztowany przez Niemców. Kiedy Niemcy zamordowali mu ojca, żonę i dwuipółrocznego synka oraz spalili dom – przyjął pseudonim „Ogień”. Został dowódcą największego zgrupowania partyzanckiego w Krakowskiem. Żołnierzem był hardym. Po konflikcie z dowództwem AK, przeszedł w maju 1944 r. do Ludowej Straży Bezpieczeństwa, podległej Delegaturze Rządu RP. Był dowódcą oddziału egzekucyjnego, wykonywał wyroki Cywilnego Sądu Specjalnego m.in. za bandytyzm. Działacze ludowcy z podziemnego „Rocha” planowali przejąć rządy na Podhalu po wkroczeniu Armii Czerwonej. Na ich polecenie J Kuraś nawiązał współpracę z AL i po przejściu frontu zorganizował sieć posterunków MO. Z rąk nowej władzy otrzymał nominację na szefa UB w Nowym Targu. Zagrożony aresztowaniem, w kwietniu 1945 r. powrócił do konspiracji. Utworzył zgrupowanie partyzanckie „Błyskawica”, które liczyło ok. 500 „leśnych” i kilkakrotnie więcej osób w siatce cywilnej. Zgrupowanie rozbijało placówki MO i SB, zwalczało konfidentów, oddziały słowackie anektujące ponownie Spisz i Orawę oraz grupy rabunkowe. 18 sierpnia 1946 r. Józef Kuraś wraz ze swymi żołnierzami przeprowadził akcję rozbicia więzienia św. Michała w Krakowie i uwolnił kilkudziesięciu więźniów – żołnierzy AK, WiN, NSZ. „Ogień” walczył do 21 lutego 1947 r., kiedy to we wsi Ostrowsko koło Nowego Targu razem kilkoma podkomendnymi został otoczony przez oddziały KBW. Znajdując się w potrzasku, próbował popełnić samobójstwo, przewieziony do szpitala w Nowym Targu zmarł w trakcie reanimacji tuż po północy 22 lutego 1947 r. Ciało tragicznie zmarłego zostało zabrane przez funkcjonariuszy UB i do dzisiaj miejsce jego pochówku nie jest znane.
Autorem wystawy jest dr Maciej Korkuć (współpraca: Teodor Gąsiorowski, projekt graficzny: Dariusz Grochal), wystawa została przygotowana przez OBEP IPN w Krakowie oraz Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Nowym Targu.