Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

15 maja 2012 r. w sali wykładowej gmachu głównego Miejskiej Biblioteki Publicznej w Bytomiu (plac Jana III Sobieskiego 3) odbył się panel dyskusyjny z udziałem prokurator Ewy Koj, Naczelnik Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu IPN w Katowicach, na temat „Wokół masakry w Miechowicach w styczniu 1945 r.”. Spotkanie poprowadził Sebastian Rosenbaum z Oddziału IPN w Katowicach.

Śledztwo w sprawie zbrodni wojennej, stanowiącej naruszenie prawa międzynarodowego, polegającej na zabójstwie w styczniu 1945 r. w Miechowicach przez żołnierzy radzieckich ponad 200 osób spośród ludności cywilnej z obszaru, na którym toczyły się działania zbrojne (S 23/11/Zk), wszczęto 9 września 2002 roku.

W okresie radzieckiej ofensywy w styczniu 1945 r. Miechowice potraktowano jako terytorium wroga, gdyż przed wybuchem II wojny światowej wraz z Bytomiem leżały w granicach państwa niemieckiego. W trakcie kilkudniowych walk w rejonie Miechowic zamordowanych zostało ponad 200 (według zarejestrowanych zgonów) cywilnych mieszkańców tej miejscowości – wyprowadzanych z piwnic i rozstrzeliwanych przez sowieckich żołnierzy pojedynczo i grupowo. Wśród zamordowanych byli też zakwaterowani tutaj robotnicy przymusowi z Polski centralnej oraz Ukrainiec, który wybiegł witać „wyzwolicieli”. Zabijano zarówno nastoletnich chłopców, jak i osoby w podeszłym wieku, gwałcono kobiety. Ustalono i przesłuchano kilkunastu świadków, przy czym część z żyjących uczestników tych tragicznych zdarzeń nie chce składać zeznań. Niektórzy z przesłuchanych proszą o nieujawnianie ich nazwisk, gdyż pomimo upływu ponad 60 lat boją się otwarcie opowiadać o tym, co stało się w Miechowicach w styczniu 1945 roku. W toku śledztwa uzyskano dostęp do dokumentacji dotyczącej rejestracji zgonów w styczniu i lutym 1945 r. w parafiach katolickich Świętego Krzyża i Bożego Ciała w Miechowicach oraz Chrystusa Króla w Stolarzowicach. Dokumentacja ta jest przedmiotem analizy i zostanie na jej podstawie sporządzona lista ofiar. W październiku 2011 r. w dwóch mogiłach na cmentarzu komunalnym w Bytomiu prowadzono z udziałem biegłych archeologów prace sondażowe Wyniki badań pozwoliły na ustalenie, iż w jednej z mogił zostały pochowane szczątki osób cywilnych, wcześniej ekshumowanych i złożonych do takich samych drewnianych trumien. Różnice w morfologii kostnej wskazują na to, iż w każdej z 45 trumien znajduję się szczątki należące do co najmniej dwóch osób. W świetle powyższego z dużym prawdopodobieństwem można przyjąć, że w badanej mogile znajdują się szczątki ofiar pomordowanych w dniach 25 i 27 stycznia 1945 r.