Nawigacja

Aktualności

Prezentacja wystawy IPN „TU rodziła się opozycja. Między Czerwcem ’76 a Sierpniem ’80” na katowickim Rynku – Katowice, 2 – 30 lipca 2021

Wernisaż z udziałem prezesa IPN dr. Jarosława Szarka odbył się 25 czerwca 2021 r. na placu przy kościele pw. św. Józefa Oblubieńca NMP w Warszawie. Ekspozycja została przygotowana przez Instytut Pamięci Narodowej z okazji 45. rocznicy protestów robotniczych w czerwcu 1976 r. w Radomiu, Ursusie i Płocku. 2 lipca oraz 13 sierpnia Oddziały IPN prezentują wystawę lokalnie. Finisaż odbędzie się 31 sierpnia 2021 r. w Radomiu.

 W piątek 2 lipca 2021 r. na katowickim Rynku  uroczyście otwarto wystawę „TU rodziła się opozycja. Między Czerwcem ’76 a Sierpniem ’80”. W wydarzeniu udział wzięli: dr Andrzej Sznajder, dyrektor Oddziału IPN w Katowicach, Ryszard Mozgol, naczelnik Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN w Katowicach, Edyta Sytniewiska, naczelnik Wydziału Kultury Urzędu Miasta Katowice oraz przedstawiciele środowisk kombatanckich oraz dawni opozycjoniści. 

Wystawa składa się z 15 plansz – 9 ogólnopolskich i 6 regionalnych. Była dostępna dla zwiedzających do 30 lipca.

* * *

W czerwcu 1976 r. władze komunistyczne zapowiedziały podwyżki cen, obejmujące podstawowe artykuły spożywcze. Spauperyzowane społeczeństwo odpowiedziało 25 czerwca, gdy zastrajkowało 97 zakładów pracy. W Radomiu, Ursusie i Płocku robotnicy wyszli na ulice. W pracownicy zakładów Ursus rozkręcili tory i uniemożliwili ich szybką naprawę wepchniętą w wyrwę lokomotywą. Setki uczestników protestów było bitych, aresztowanych lub skazanych na więzienie, a ponad 1500 zwolnionych z pracy. W wyniku pobicia przez Milicję Obywatelską zmarł kilka dni później przypadkowy przechodzień Jan Brożyna, a w połowie sierpnia zmarł w wyniku pobicia przez Służbę Bezpieczeństwa ks. Roman Kotlarz. Do najgwałtowniejszych starć z MO i ZOMO doszło w Radomiu, gdzie protestujący podpalili budynek Komitetu Wojewódzkiego PZPR. Szacuje się, że w czerwcu 1976 r. w różnych formach sprzeciwu wobec działań władz uczestniczyło w sumie około 80 tys. osób. Najwięcej w Radomiu – blisko 21 tys. oraz Ursusie – ponad 14 tys.

Represje, które spadły na protestujących i dotknęły ich bliskich, zrodziły spontaniczne akcje pomocy materialnej, medycznej i prawnej. Pomoc represjonowanym robotnikom, którą natychmiast rozpoczęła 1 Warszawska Drużyna Harcerska im. Romualda Traugutta zaowocowała powstaniem Komitetu Obrony Robotników, pierwszej jawnej organizacji opozycyjnej w PRL.

Po niej zaczęły się formować kolejne ośrodki opozycji demokratycznej: Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela, Wolne Związki Zawodowe, Studenckie Komitety Solidarności, Konfederacja Polski Niepodległej, Ruch Młodej Polski. Powstawały też organizacje o znaczeniu regionalnym, jak np. w Krakowie Chrześcijańska Wspólnota Ludzi Pracy, Instytut Katyński, Akcja na rzecz Niepodległości czy Prywatna Inicjatywa Krakowska, a także instytucje samokształceniowe, jak Uniwersytet Latający czy Towarzystwo Kursów Naukowych. Narodził się również drugi obieg wydawniczy, który naruszał komunistyczny monopol informacyjny.

Województwo katowickie było uważane za kluczowy i strategiczny region, każdy przejaw otwartego sprzeciwu wobec władzy spotykał się z bardzo ostrą reakcją partii i aparatu represji. Po ogłoszeniu podwyżki cen artykułów żywnościowych, ze względu na aktywność silnych struktur PZPR i SB, w regionie nie doszło do strajków i demonstracji ulicznych. Władza, obawiając się reakcji społeczeństwa, starała się kontrolować i skanalizować ewentualne niezadowolenie. W ciągu 4 dni (28 czerwca – 1 lipca) zorganizowano 3,2 tys. Wieców i masówek poparcia dla kierownictwa partyjnego i rządu z udziałem 1,1 mln osób. Przed operacją podwyżki cen część potencjalnych przywódców strajków i demonstracji skierowano na przymusowe ćwiczenia rezerwy.

Czołowym działaczem opozycji demokratycznej w województwie śląskim był Kazimierz Świtoń, współpracowali z nim m.in. Władysław Sulecki i Roman Kściuczek (od 1978 r.). Od 1977 r. Świtoń był aktywnym uczestnikiem Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela. W swoim mieszkaniu zorganizował Punkt Konsultacyjno–Informacyjny ROPCiO. Śląscy działacze opozycyjni współpracowali ze środowiskami opozycyjnymi Warszawy, Krakowa i Łodzi, m.in.: przy kolportażu „Robotnika”, którego współpracownikiem był od września 1977 r. Władysław Sulecki. W lutym 1978 r. w swoim mieszkaniu w Katowicach Kazimierz Świtoń powołał pierwszy w PRL Komitet Wolnych Związków Zawodowych.

 

  • Działacze katowickich WZZ na zdjęciu operacyjnym katowickiej SB. Na pierwszym planie Kazimierz Świtoń (z lewej) i Roman Kściuczek (z prawej) (AIPN Katowice)
    Działacze katowickich WZZ na zdjęciu operacyjnym katowickiej SB. Na pierwszym planie Kazimierz Świtoń (z lewej) i Roman Kściuczek (z prawej) (AIPN Katowice)
  • Napis na jednym z budynków w Katowicach, wykonany w ramach akcji obrony Kazimierza Świtonia, zorganizowanej przez środowiska opozycji demokratycznej, luty 1979 r. (AIPN Katowice)
    Napis na jednym z budynków w Katowicach, wykonany w ramach akcji obrony Kazimierza Świtonia, zorganizowanej przez środowiska opozycji demokratycznej, luty 1979 r. (AIPN Katowice)

 

Jawna opozycja nie miała charakteru masowego, ale bez niej niemożliwy byłby zryw Sierpnia ’80 – to z jej doświadczeń korzystała „Solidarność”.

Polecamy portal IPN „Polskie miesiące” – Czerwiec 1976

  • Otwarcie wystawy IPN „TU rodziła się opozycja. Między Czerwcem ’76 a Sierpniem ’80” – Katowice, 2 lipca 2021
    Otwarcie wystawy IPN „TU rodziła się opozycja. Między Czerwcem ’76 a Sierpniem ’80” – Katowice, 2 lipca 2021
do góry