Nawigacja

Aktualności

Prezentacja wystawy „TU rodziła się Solidarność Rolników” – Zawiercie, 21 kwietnia – 11 maja 2021

21 kwietnia 2021 r. w 40. rocznicę narodzin rolniczej „Solidarności”, Instytut Pamięci Narodowej otworzył w całej Polsce regionalne wystawy pokazujące powstawanie NSZZ „Solidarność” Rolników Indywidualnych. O godz. 10.00 na placu św. Jana Pawła II w Zawierciu (ul. Sikorskiego/ ul. 3 Maja) odbył się briefing dla dziennikarzy poświęcony wystawie z udziałem: dr. Andrzeja Sznajdera, dyrektora katowickiego oddziału IPN, Małgorzaty Benc, zastępcy prezydenta miasta Zawiercie, Pawła Sokoła, wicestarosty zawierciańskiego oraz Ryszarda Mozgola, naczelnika Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN w Katowicach, autora wystawy.

– Wystawa opowiada ważną i wielką historię. Opowiada drogę polskiej wsi do wolnej Polski. Dzięki oporowi polskiego chłopa nie powiodła się kolektywizacja. 80 proc. własności została w rękach indywidualnych rolników. Na polskiej wsi został podważony fundament systemu komunistycznego. Bo ile własności tyle wolności. Władza komunistyczna nigdy nie pogodziła się z indywidualna własnością ziemi – stwierdził dr Jarosław Szarek, prezes IPN podczas otwarcia wystawy w Milejowie. Ekspozycja TU rodziła się Solidarność Rolnikówzostała zaprezentowana w środę w 17 miejscowościach w całym kraju. 

W otwarciu wystawy w Zawierciu uczestniczyli:  Ryszard Mikołajczyk i Andrzej Grela, zaangażowani w powstanie rolniczej „Solidarności” oraz przedstawiciele lokalnych mediów.

Ekspozycja była dostępna dla zwiedzjących w Zawierciu do 11 maja 2021 r. 

Chłopski opór przeciwko komunistycznym rządom, wyrażający się poparciem dla Polskiego Stronnictwa Ludowego w latach 1945-1947 i sprzeciwem wobec kolektywizacji, w wyniku którego PRL była jedynym państwem w sowieckim bloku, w którym nie udało się jej przeprowadzić - stanowił istotny, choć głośno niewyrażony - element tradycji polskiej wsi. Wspieranie przez rządy PZPR niewydolnej własności państwowej i „spółdzielczej”, liczne absurdy gospodarcze i administracyjne uderzały w interesy rolników, w rękach których było 80 procent ziemi. Niezadowolenie powiększył jeszcze kryzys gospodarczy drugiej połowy lat 70 - tych XX wieku.

W takiej atmosferze narodziły się pierwsze inicjatywy opozycyjne na wsi. Na Lubelszczyźnie, Rzeszowszczyźnie i Ziemi Grójeckiej utworzono Komitety Samoobrony Ziemi Chłopskiej, powstał też Tymczasowy Komitet Niezależnego Związku Zawodowego Rolników i Ośrodek Myśli Ludowej. Poparcia rolniczemu strajkowi udzieliła NSZZ „Solidarność” oraz Kościół. Władze zostały zmuszone do rozmów i 19 lutego 1981 r. podpisano porozumienie w Rzeszowie, a 20 lutego w Ustrzykach Dolnych. Były one dla wsi odpowiednikiem Porozumień Sierpniowych 1980 r.

Chłopskie postulaty obejmowały całokształt życia na wsi, m.in. swobodę gospodarki ziemią, odsunięcie PZPR i ZSL od wpływu na decyzje administracyjne, naukę religii i wolność praktyk religijnych, nieutrudnianie budowy świątyń, a także odkłamanie historii.

Założeniem wystawy przygotowanej przez IPN było ukazanie, że „Solidarność” rolnicza to bohater zbiorowy, odgrywający ważną rolę w zmaganiach o wolną Polskę. 

Wystawa prezentuje w ujęciu ogólnopolskim oraz regionalnym odrodzenie ruchu chłopskiego, a także przełomowe strajki rolników w Ustrzykach Dolnych i Rzeszowie, które otworzyły drogę do późniejszej rejestracji związku. Na terenie obecnego województwa śląskiego impuls do powstania niezależnych rolniczych inicjatyw związkowych dało dynamiczne tworzenie się struktur NSZZ „Solidarność”. Nie były one silne i kształtowały się w cieniu pracowniczej „Solidarności”, dominującej na tym zurbanizowanym i uprzemysłowionym terenie. Wystawa składa się z trzech ekspozytorów, z których każdy złożony jest z trzech plansz. Dwa ekspozytory poświęcone są zagadnieniom ogólnopolskim, trzeci prezentuje rolnicze inicjatywy związkowe na terenie obecnego województwa śląskiego:

  • W cieniu pracowniczej „Solidarności“,
  • Na drodze do zjednoczenia,
  • Od rejestracji do stanu wojennego.  

Ekspozycja, po pokazach w regionach, zostanie zaprezentowana w Warszawie. Od 12 maja 2021 r. na placu J. Piłsudskiego będą prezentowane moduły centralne, oraz moduły/plansze przywiezione ze wszystkich regionów.

  • wystawy „TU rodziła się Solidarność Rolników”  w Zawierciu.
    Wystawa „TU rodziła się Solidarność Rolników” w Zawierciu.

Autorzy koncepcji wystawy: Adam Hlebowicz, dr Jarosław Szarek, dr Mateusz Szpytma. 

Koordynator ogólnopolski: dr Dariusz Iwaneczko (współpraca: Jakub Izdebski, Marcin Buka).

Koncepcja graficzna wystawy: Paulina Żak.

Recenzja merytoryczna: dr Katarzyna Maniewska, dr Jan Olaszek. 

Autorzy części regionalnej (województwo śląskie): Aleksandra Korol-Chudy, Ryszard Mozgol.

Podziękowania: dr Anna Badura, Artur Kasprzykowski, dr Jarosław Neja.

Skład graficzny części regionalnej: Katarzyna Kowalska.

Współpraca graficzna: Szymon Węglowski. 

Zdjęcia wykorzystane w części regionalnej pochodzą ze zbiorów: Antoniego Mleczki, Artura Kasprzykowskiego, Jacka Grabowskiego, Archiwum IPN, Ośrodka Karta, Polskiej Agencji Prasowej.

  • Plansze wystawy „TU rodziła się Solidarność Rolników”.
    Plansze wystawy „TU rodziła się Solidarność Rolników”.
  • Plansze wystawy „TU rodziła się Solidarność Rolników”.
    Plansze wystawy „TU rodziła się Solidarność Rolników”.
  • Plansze wystawy „TU rodziła się Solidarność Rolników”.
    Plansze wystawy „TU rodziła się Solidarność Rolników”.
do góry