Instytut Pamięci Narodowej - Katowice

Kilka tygodni temu pisaliśmy w „Migawce archiwalnej” o legendach używanych przez funkcjonariuszy SB dla maskowania ich operacyjnych zainteresowań i działań (https://katowice.ipn.gov.pl/pl3/aktualnosci/247644,Legendy-ciekawsze-niz-myslicie.html). Oczywiście legendy nie zniknęły wraz z SB, ale tropienie legend stosowanych przez współczesne służby „Migawka” zostawia dziennikarzom śledczym.

Jako się rzekło w poprzednim tekście, żeby legenda była wiarygodna i przekonała otoczenie, musiała być dobrze zaaranżowana. Oprócz dobrego pomysłu właściwe legendowanie wymagało dobrze wyposażonej i odpowiednio do sytuacji wykorzystywanej szatni operacyjnej. Jak zobaczymy, w szatni było absolutnie wszystko: od sprzętu turystycznego przez robocze drelichy aż po sztuczne garby i sztuczne ciąże. Wszystkie skarby szatni były odpowiednio zinwentaryzowane, zaś inwentarze (niestety bez samej szatni…) znajdują się w Archiwum IPN i opowiadają o kuchni służb nie mniej niż akta operacyjne.

Na przykład, w dziale „garderoba cywilna” mamy odzież stosowaną powszechnie i niebudzącą zdziwienia (koszule, swetry, spodnie, płaszcze itp.) oraz… sutannę i papucie muzealne.

W dziale „urządzenia gospodarcze” zwracają uwagę liczne żyrandole, wiadra, kuchenki i grzejniki, czajniki, wycieraczki, łopaty, grabie, wieszaki na ręczniki, drabiny malarskie, deski do prasowania i żelazka, a nawet skrzynki na listy.

Wyjątkowo dużo gadżetów znalazło się w dziale „sprzęt specjalny”: namioty, leżaki, piłki, wędki, rowery, stoliki i lodówki turystyczne, kołdry, poduszki, ręczniki, firany, zasłony, obrusy. Na inne okazje były przydatne mundury: kolejarski, górniczy, milicyjny czy wojskowy.

Na doraźną obserwację funkcjonariusze wyruszali już odpowiednio przygotowani, ale mogło się zdarzyć, że zmieniali garderobę w trakcie wykonywanego zadania. W takich przypadkach wywiadowcom towarzyszył samochód wyposażony w niezbędne elementy z szatni operacyjnej. Okazuje się, że nawet niewielka zmiana w wyglądzie wywiadowcy – inna czapka czy torba, zmieniona marynarka lub okulary – mogły zmylić obserwowaną osobę i przekonać ją, że wcale nie jest śledzona.

Obserwacja długotrwała, kilkudniowa, wymagała wtopienia się wywiadowców w otoczenie i  upozorowania zasadności swojej obecności w danym miejscu. To oznaczało, że obserwacja figuranta podczas wypoczynku na polu namiotowym wymuszała wyjazd pod namiot, ze śpiworem, plecakiem i kuchenką turystyczną. Konieczność udawania robotnika usprawiedliwiała korzystanie z drelichów, narzędzi, pędzli czy drabin, a urządzenie „mieszkania” wymagało m.in. utensyliów kuchennych, tekstyliów lub wycieraczek.

(na podstawie IPN Ka PF291/39)