8 października 2025 r. na cmentarzu pw. Wszystkich Świętych w Pszczynie przy ul. Hallera odbyła się uroczystość oznaczenia grobów powstańców śląskich śp. Józefa Zupoka oraz śp. Hermana Kabeli znakiem pamięci „Tobie Polsko”. Uroczystość została zorganizowana przez Starostwo Powiatowe oraz Urząd Miasta Pszczyna we współpracy z Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach.
W uroczystości udział wzięli: potomkowie Weteranów, przedstawiciele władz samorządowych, Instytutu Pamięci Narodowej, duchowieństwa oraz młodzieży szkolnej z Liceum Ogólnokształcącego im. Bolesława Chrobrego w Pszczynie oraz szkoły mundurowej Powiatowego Zespołu Szkół nr 2 w Pszczynie.
Wydarzenie rozpoczęło się od odśpiewania hymnu państwowego. Następnie głos zabrał Damian Cieszewski – wicestarosta pszczyński, który przywitał zgromadzonych gości. Podczas przemówienia Dariusz Skrobol – burmistrz Pszczyny, podkreślił jak ważne jest zachowanie pamięci o powstańcach śląskich spoczywających na miejscowych cmentarzach. W dalszej części uroczystości Jan Kwaśniewicz – naczelnik OBUWiM IPN w Katowicach, przybliżył ideę akcji „Powstańcy to wiara, nadzieja i cud - ocalmy groby Powstańców Śląskich od zapomnienia!”, która przybrała wymiar ogólnopolski pod hasłem „Wszyscy jesteśmy ze Śląska!”. Natomiast Danuta Mikoda (OBUWiM IPN w Katowicach), przybliżyła życiorysy Bohaterów uroczystości. Oznaczenia mogił powstańczych znakiem pamięci „Tobie Polsko” dokonał Jan Kwaśniewicz w asyście Damiana Cieszewskiego, Dariusza Skrobola oraz przedstawicieli rodzin. Na zakończenie na grobach zostały złożone kwiaty oraz zapalone znicze.
W części artystycznej uczestnicy uroczystości mogli wysłuchać utworu „Dziewczyna z granatem” w wykonaniu Zofii Kałamały, wychowanki Powiatowego Ogniska Pracy Pozaszkolnej w Pszczynie.
***
Uroczystość została zorganizowana w ramach akcji „Wszyscy jesteśmy ze Śląska!”, której inauguracja miała miejsce 13 maja br. w woj. łódzkim i mazowieckim. Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach wyruszyło w Polskę oznaczać znakiem pamięci „Tobie Polsko” groby uczestników powstań śląskich. W ciągu roku 2025 odwiedzimy 16 województw w kraju. Podjęte działanie mają na celu popularyzację bezprecedensowych na miarę historii Polski wydarzeń, jakim bez wątpienia były trzy powstania podjęte w latach 1919-1920-1921.
Poprzez przybliżenie nietuzinkowych postaci powstańców śląskich, Instytut chce pokazać jak wydarzenia historyczne i losy osób z nimi związanych, łączyły i wciąż łączą różne regiony Polski. Zaznaczyć, że jakkolwiek potoczyły się losy tych, którzy w chwili próby stanęli z bronią w ręku w obronie polskości Śląska to Ojczyzna o nich nie zapomniała!
-
Upamiętniliśmy powstańców śląskich Józefa Zupoka oraz Hermana Kabela w ramach akcji „Wszyscy jesteśmy ze Śląska!” -
Upamiętniliśmy powstańców śląskich Józefa Zupoka oraz Hermana Kabela w ramach akcji „Wszyscy jesteśmy ze Śląska!” -
Upamiętniliśmy powstańców śląskich Józefa Zupoka oraz Hermana Kabela w ramach akcji „Wszyscy jesteśmy ze Śląska!” -
Upamiętniliśmy powstańców śląskich Józefa Zupoka oraz Hermana Kabela w ramach akcji „Wszyscy jesteśmy ze Śląska!” -
Upamiętniliśmy powstańców śląskich Józefa Zupoka oraz Hermana Kabela w ramach akcji „Wszyscy jesteśmy ze Śląska!” -
Upamiętniliśmy powstańców śląskich Józefa Zupoka oraz Hermana Kabela w ramach akcji „Wszyscy jesteśmy ze Śląska!”
Józef Mikołaj Zupok urodził się 8 maja 1881 r. w Biskupicach pow. zabrskim. Był synem Mikołaja i Ludwiny z d. Cygan. W 1907 r. zaangażował się w organizowanie zabrskiego gniazda Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Ponadto należał do Towarzystwa Oświaty im. św. Jacka oraz pełnił funkcję prezesa Rady Ludowej w Biskupicach.
W czasie akcji plebiscytowej działał w ramach Komitetu Plebiscytowego na szczeblu lokalnym w Biskupiach oraz powiatowym w Zabrzu. Wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska.
W latach 1919-1921 brał udział w trzech powstaniach śląskich. Podczas
I powstania walczył na terenie Zabrza. Za udział w powstaniu został aresztowany przez Grenzschutz. Podczas brutalnego przesłuchania, Niemcy próbowali wydobyć od niego informacje o miejscu składowania broni oraz o członkach POW. Ciężko pobity odzyskał wolność i mimo kilkumiesięcznej rekonwalescencji, w 1920 r. ponownie chwycił za broń i przystąpił do kolejnego powstania. Uczestniczył wówczas w rozbrajaniu bojówek niemieckich. Zarekwirowaną broń oddał po likwidacji II powstania delegacji wojska francuskiego.
W 1921 r. zaangażował się w przygotowania do III powstania śląskiego, jednak
w wyniku denuncjacji został aresztowany 2 maja przez Niemców i trafił do więzienia
w Zabrzu, co uniemożliwiło mu udział w walkach frontowych.
W latach 1918-1922 pracował w Banku Ludowym w Gliwicach. Następnie przeniósł się do Pszczyny, gdzie w latach powojennych pracował w Urzędzie Skarbowym.
Natomiast w okresie II wojny światowej, w sierpniu 1943 r., został osadzony w KL Auschwitz-Birkenau, a następnie skierowano go do pracy przymusowej na terenie Bielska.
Za udział w powstaniach śląskich został odznaczony Krzyżem Plebiscytowym (1922 r.), Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi (1924 r.), dwukrotnie Srebrnym Krzyżem Zasługi (1938 r., 1946 r.), Śląskim Krzyżem Powstańczym (1958 r.) oraz Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1959 r.).
Zmarł 26 lutego 1976 r. w Pszczynie.
Herman Kabela urodził się 2 kwietnia 1879 r. w Dobieszowicach w ówczesnym pow. prudnickim, w rodzinie Hermana i Joanny z d. Witor.
Odbywał obowiązkową służbę wojskową w armii niemieckiej. W 1900 r. brał udział w stłumieniu buntu ludowego w północno-wschodnich Chinach, które w historiografii funkcjonuje pod nazwą „powstanie bokserów”. Członkowie tajnego stowarzyszenia „Pięść w imię sprawiedliwości i pokoju” podjęli bunt skierowany przeciwko dynastii Qing oraz cudzoziemcom, którzy zyskiwali coraz większe przywileje kosztem miejscowej ludności.
Daleka podróż i wspomnienia o powstaniu bokserów nie zgasiły w nim ducha polskości i oddania dla Ojczyzny. Rozpoczął działalność społeczną w ramach Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Rozbarku (obecnie dzielnica Bytomia), a w 1907 r. pełnił funkcję członka zarządu.
Kilka lat później, w czasie I wojny światowej, ponownie został wcielony do wojska i tym razem wyruszył na front zachodni, gdzie walczył w stopniu sierżanta. Po zwolnieniu z wojska wrócił na ziemię prudnicką do Głogówka, jednak nie na długo. Wkrótce włączył się w walkę o przyłączenie Górnego Śląska do odradzającej się Polski.
W 1919 r. wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, a w latach 1919-1921 brał udział w akcji plebiscytowej oraz trzech powstaniach śląskich. W 1920 r. w czasie II powstania pełnił funkcję dowódcy plutonu w baonie bytomskim. Natomiast rok później, w okresie III powstania śląskiego, pełnił funkcję dowódcy batalionu prudnickiego, wchodzącego w skład 7 Strzeleckiego Pułku Piechoty Wojsk Powstańczych. Uczestniczył wówczas w walkach o Żyrową oraz Górę św. Anny.
W latach 1923-1927 działał na niwie społecznej w ramach Związku Powstańców Śląskich w Pszczynie, gdzie pełnił funkcję prezesa.
Został uhonorowany Brązowym Krzyżem Zasługi, Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi oraz Gwiazdą Górnośląską.
Zmarł w 1947 r.
Opr.: D. Mikoda (OBUWiM IPN Katowice)
