Przed nami wakacje, więc pora też na rozdanie świadectw. „Migawka archiwalna” wspomina dziś szkolne czasy, zwłaszcza te już zapomniane: z okresu międzywojennego, z czasu zaborów czy II wojny światowej.
W zbiorach OA IPN w Katowicach można znaleźć rozmaite świadectwa z różnych typów szkół i kursów. Po wielu dekadach od ich wystawienia są nie tylko poświadczeniem zdobytej wiedzy, ale także – nomen omen – świadectwem polskich losów, przemian w edukacji czy mentalności. Trudno sobie bowiem wyobrazić, aby dziś znalazł się ktoś odważny, kto zaproponowałby przedmiot „roboty kobiece” – tymczasem jeszcze trzy–cztery pokolenia temu nikogo nie dziwiło, że są zajęcia kobiece i męskie.
Uwagę zwracają świadectwa wydane w Generalnym Gubernatorstwie i w Ukraińskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej, której po wybuchu II wojny światowej do połowy 1941 r. podlegał Lwów. Niezwykle ciekawym dokumentem jest świadectwo Marii Wardyńskiej, wystawione jej w 1944 r. w Tengeru w ówczesnej Tanganice (obecnie Tanzanii). Tengeru stało się domem dla kilku tysięcy Polaków (szczególnie dzieci), którzy wydostali się wraz z żołnierzami gen. Andersa ze Związku Sowieckiego. Stworzyli tam prężnie działającą społeczność – ze szkołami, szpitalami, sierocińcem i kościołem.
Zupełnie inny klimat mają świadectwa z okresu przed I wojną światową – a więc dla nas z zupełnie innego świata. W Galicyi na przykład wystawiano wtedy nie świadectwa, a zawiadomienia szkolne; na jednym znajdujemy niepowtarzalną informację, że uczennica zachowywała się chwalebnie. Na pierwszy rzut oka są też rozpoznawalne dokumenty wydawane uczniom na niemieckim wtedy Górnym Śląsku: litery stoją na baczność i pozwalają się przeczytać tylko wtajemniczonym w krój neogotyckiego pisma.
Warto wspomnieć, że prawie wszystkie prezentowane tu dokumenty pochodzą ze zbiorów prywatnych przekazanych do OA IPN w ramach projektu „Archiwum Pełne Pamięci”. O przekazane nam rodzinne pamiątki dbamy, digitalizujemy i staramy się dawać „drugie życie” – opowiadając na ich podstawie o losach Polski i naszych rodaków.
Zapraszamy do galerii starych szkolnych świadectw i oczywiście życzymy wszystkim naszym Czytelnikom udanych wakacji!
-
Świadectwo ukończenia szkoły powszechnej dla chłopców w Katowicach, wystawione Heinrichowi Jungerowi w 1895 r. Kolejne pokolenia Jungerów były związane z Katowicami do połowy lat sześćdziesiątych XX w. Ze świadectwa wynika, że Henryk uczęszczał na zajęcia regularnie, zachowywał się dobrze i był pilnym uczniem. Oceny dobre uzyskał z języka niemieckiego, rachunków, historii, geografii, rysunków, pisania i śpiewu, a dostateczne – z religii, geometrii, przyrody i gimnastyki. Świadectwo podpisał dyre -
Świadectwo szkolne Marii Martyn z Gródka Jagiellońskiego za rok 1936/37. Jednym z przedmiotów wymienionych na świadectwie są roboty kobiece (IPN Ka 303/5) -
Świadectwo Emilii Przystajko ze Lwowa za rok 1940/41. Lwów po rozbiorze Polski w 1939 r. pomiędzy III Rzeszę a ZSRS przypadł temu drugiemu, a dokładnie Ukraińskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej. Po rozpoczęciu wojny niemiecko-sowieckiej został włączony do Generalnego Gubernatorstwa. Dokument jest wystawiony w języku ukraińskim (IPN Ka 303/5) -
Świadectwo Emilii Przystajko ze Lwowa za rok 1940/41. Lwów po rozbiorze Polski w 1939 r. pomiędzy III Rzeszę a ZSRS przypadł temu drugiemu, a dokładnie Ukraińskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej. Po rozpoczęciu wojny niemiecko-sowieckiej został włączony do Generalnego Gubernatorstwa. Dokument jest wystawiony w języku ukraińskim (IPN Ka 303/5) -
Świadectwo Marii Martyn z Gródka Jagiellońskiego za rok 1942/43, a więc z okresu, gdy Gródek został wcielony do Generalnego Gubernatorstwa (IPN Ka 303/5) -
Świadectwo ukończenia przez Jana Foyer zawodowej szkoły dokształcającej w Katowicach w 1937 r. Jan Foyer urodził się w Gliwicach, ale przypuszczalnie po 1922 r. jego rodzina przeniosła się na polską stronę, do Katowic. W czasie II wojny Jan przymusowo pracował w kopalni w Niemczech, a po wojnie wyemigrował do Wielkiej Brytanii, gdzie założył rodzinę IPN Ka 454/38, t. 1) -
Świadectwo ukończenia przez Jana Foyer zawodowej szkoły dokształcającej w Katowicach w 1937 r. Jan Foyer urodził się w Gliwicach, ale przypuszczalnie po 1922 r. jego rodzina przeniosła się na polską stronę, do Katowic. W czasie II wojny Jan przymusowo pracował w kopalni w Niemczech, a po wojnie wyemigrował do Wielkiej Brytanii, gdzie założył rodzinę IPN Ka 454/38, t. 1) -
Zawiadomienie szkolne Janiny Babuchowskiej (po mężu Wardyńskiej) o ukończeniu „nauki dopełniającej” w galicyjskim Busku na krótko przed wybuchem I wojny światowej (IPN Ka 454/43, t. 3) -
Świadectwo Zdzisława Wardyńskiego za rok 1931/32. Zdzisław, jego rodzice i siostra zostali w 1940 r. wysiedleni przez NKWD ze Stryja i wywiezieni do łagru (Zdzisław) i sowchozu (reszta rodziny). Zdzisław po układzie Sikorski-Majski wstąpił do Polskich Sił Zbrojnych i przeszedł szlak bojowy przez Bliski Wschód i Egipt, aż do Afryki Południowej. 1 września 1942 r. wraz z żołnierzami polskimi, brytyjskimi oraz z liczną grupą jeńców włoskich wypłynął z Kapsztadu na transportowym statku pasażerskim „ -
Świadectwo Marii Wardyńskiej z okresu pobytu rodziny w Teheranie. Po układzie Sikorski-Majski z lipca 1941 r. Wardyńscy wydostali się z zesłania w Kustanaj i w pierwszym etapie podróży osiedlili się w Teheranie (IPN Ka 454/43, t. 3) -
Świadectwo Marii Wardyńskiej z okresu pobytu rodziny w Teheranie. Po układzie Sikorski-Majski z lipca 1941 r. Wardyńscy wydostali się z zesłania w Kustanaj i w pierwszym etapie podróży osiedlili się w Teheranie (IPN Ka 454/43, t. 3) -
Świadectwo Marii Wardyńskiej z okresu pobytu rodziny w Tengeru w dzisiejszej Tanzanii. Tam Wardyńscy spędzili pięć lat, po czym na stałe wyjechali do Australii (IPN Ka 454/43, t. 3) -
Świadectwo Marii Wardyńskiej z okresu pobytu rodziny w Tengeru w dzisiejszej Tanzanii. Tam Wardyńscy spędzili pięć lat, po czym na stałe wyjechali do Australii (IPN Ka 454/43, t. 3) -
Świadectwo ukończenia szkoły powszechnej przez Pawła Kożucha w 1913 r. w Marklowicach Dolnych. Wraz z końcem szkoły 14-letni Paweł wszedł w dorosłość i podjął pracę na kopalni „Marcel”. Jego matka już wówczas nie żyła, ojciec po wypadku przebywał w szpitalu, Paweł zaś mieszkał u wujka w Marklowicach. Później walczył w I wojnie światowej, Powstaniach Śląskich, brał też udział w akcji plebiscytowej. Po objęciu władzy przez Polskę na części Górnego Śląska pracował jako sekretarz sądowy w kilku sąda -
Świadectwo ukończenia nauki rzemiosła kowalskiego przez Jana Hupę, 3 IV 1909 r. Jan Hupa przez trzy lata uczył się rzemiosła u mistrza kowalskiego Karla Rabusa w Bytomiu. Podczas I wojny został zaciągnięty do niemieckiej armii, potem walczył we wszystkich Powstaniach Śląskich, a ostatecznie porzucił wyuczony zawód i podjął służbę w Wojsku Polskim. W czasie II wojny działał w konspiracji; 29 stycznia 1941 r. został aresztowany w Tarnowskich Górach. Wyrokiem Najwyższego Sądu Ludowego w Berlinie zo -
Świadectwo ukończenia Szkoły Rzemieślniczo-Przemysłowej w Sosnowcu przez Jana Schabowskiego w 1934 r. Jan Schabowski, mieszkaniec Dąbrowy Górniczej, był harcerzem I Zagłębiowskiej Drużyny Harcerskiej i żołnierzem konspiracji antyniemieckiej w czasie II wojny światowej (IPN Ka 454/194, t. 1) -
Świadectwo ukończenia Szkoły Rzemieślniczo-Przemysłowej w Sosnowcu przez Jana Schabowskiego w 1934 r. Jan Schabowski, mieszkaniec Dąbrowy Górniczej, był harcerzem I Zagłębiowskiej Drużyny Harcerskiej i żołnierzem konspiracji antyniemieckiej w czasie II wojny światowej (IPN Ka 454/194, t. 1) -
Świadectwo złożenia egzaminu czeladniczego przez Jana Schabowskiego w 1934 r. (IPN Ka 454/194, t. 1) -
Świadectwo ukończenia pierwszej klasy przez Janinę Górniak z Czeladzi-Piasków w roku 1937/38. Rodzina Górniaków związana był z Zagłębiem Dąbrowskim i górnictwem (IPN Ka 454/205, t. 1) -
Świadectwo ukończenia siódmej klasy niemieckiej szkoły z polskim językiem wykładowym przez Janinę Górniak. Czeladź znalazła się po napaści Niemiec na Polskę w III Rzeszy, w rejencji katowickiej (IPN Ka 454/205, t. 1) -
Pierwsze powojenne świadectwo Janiny Górniak, otrzymane w znanym zagłębiowskim liceum im. Emilii Plater w Sosnowcu, czerwiec 1945 r. (IPN Ka 454/205, t. 1) -
Zawiadomienie szkolne o ocenach uzyskanych przez Zygmunta Kiełbusiewicza ze Lwowa w roku 1925/26. Rodzina Kiełbusiewiczów była związana ze Lwowem, a ojciec Zygmunta ze świadectwa (też Zygmunt) służył w II Brygadzie Legionów Polskich. Młodszy Zygmunt w czasie II wojny światowej dostał się do niemieckiej niewoli, a w 1943 r. został uwięziony w obozie koncentracyjnym w Oranienburgu; jego dalsze losy pozostają nieznane (IPN Ka 1058/3) -
Zawiadomienie szkolne o ocenach uzyskanych przez Zygmunta Kiełbusiewicza ze Lwowa w roku 1925/26. Rodzina Kiełbusiewiczów była związana ze Lwowem, a ojciec Zygmunta ze świadectwa (też Zygmunt) służył w II Brygadzie Legionów Polskich. Młodszy Zygmunt w czasie II wojny światowej dostał się do niemieckiej niewoli, a w 1943 r. został uwięziony w obozie koncentracyjnym w Oranienburgu; jego dalsze losy pozostają nieznane (IPN Ka 1058/3)
