Instytut Pamięci Narodowej - Katowice

Roman Berger urodził się w 1930 roku w Cieszynie. Studia muzyczne rozpoczął w PWSM w Katowicach, jednak w 1952 roku, wskutek represji stalinowskich, cała rodzina Bergerów została przesiedlona do Bratysławy. Roman Berger zmuszony był przerwać studia w Katowicach. Kontynuował je w Vysokej Škole Muzickich Umeni w Bratysławie, gdzie ukończył klasy fortepianu (1956) i kompozycji (1965). Zawodowo związany był z Telewizją Słowacką w Bratysławie, Słowacką Akademią Nauk, Konserwatorium w Bratysławie oraz z macierzystą uczelnią. Czynnie działał w Związku Kompozytorów Słowackich. Wskutek kolejnych represji ze strony władz komunistycznych, w latach 70. usunięty został ze Związku i na kilka lat pozbawiony prawa do pracy.

Za swoją twórczość otrzymał szereg nagród: m.in. nagrodę im. Herdera, przyznawaną przez Uniwersytet w Wiedniu za całokształt twórczości kompozytorskiej i teoretycznej (1988), Nagrodę Krytyków Czechosłowackich (1967), nagrodę Słowackiego Funduszu Muzycznego im. Jána Levoslava Belli (1967), honorowe wyróżnienie na Konkursie Muzyki Elektroakustycznej w Bourges (1974), I nagrodę na Konkursie o Nagrodę Miasta Pieštany (1980). Od 1996 roku był członkiem Związku Kompozytorów Polskich, a w 1999 nadano mu godność członka honorowego ZKP. W roku 2007 otrzymał Złoty Medal „Zasłużony Kulturze – Gloria Artis”.

Dorastał w patriotycznej, religijnej i artystycznej rodzinie. Jego ojcem był pastor Józef Berger – biskup polskiego kościoła ewangelickiego w Czechach, działacz polityczny, z zamiłowania malarz. Jego działalność na rzecz polskości Zaolzia była przyczyną przymusowego przesiedlenia Bergerów do Bratysławy. Roman Berger – mimo, że do Ojczyzny nigdy już na stałe nie wrócił – niejednokrotnie wracał do Niej w swojej twórczości, przywołując wydarzenia i postaci, związane ze Śląskiem Cieszyńskim. Zmarł 20 grudnia 2020 roku w Bratysławie.

Jego monumentalne dzieło, Exodus (Omaggio a Prof. Jan Gawlas) na organy, składające się z czterech części, powstawało przez kilkanaście lat. Jak sam kompozytor wspominał w swoim komentarzu, pomysł na utwór zrodził się w 1980 roku, po napisaniu utworów De Profundis i Memento – po śmierci Mira Filipa. Część pierwsza powstała w 1997 roku, natomiast jako pierwsza (1981-82) ukończona została część czwarta, Finale. Powstała w latach, kiedy muzyka sakralna i organowa była w Czechosłowacji stale „na indeksie”. Podczas pracy nad ukończeniem całego cyklu, w 1997 roku, kompozytor znacznie skrócił Finał utworu, dodając jednocześnie nowe zakończenie, będące retrospekcją części pierwszej. Kompozytor wyjaśnił, że „Exodus nie ilustruje historycznego wydarzenia opisanego w Księdze Wyjścia. Związany jest natomiast z najogólniejszym, mityczno-antropologicznym aspektem tego wydarzenia, poszukiwaniem drogi do wolności”.

Festiwal Sztuka Źle Obecna powołany do życia przez Biuro Wydarzeń Kulturalnych Instytutu Pamięci Narodowej powstał z myślą o tym, aby promować kulturę muzyczną, literacką, malarską, która w przeszłości, ze względu na posiadane pierwiastki wolności, niezależności i po prostu polskości, była przez władze zaborcze, totalitarne i rządy komunistyczne PRL wykluczona i cenzurowana.

Do 1956 roku, a często i dłużej, szerokie grono artystów zmuszone było ze względów ideologicznych do tworzenia sztuki w sposób skrępowany, często decydowali się na emigrację jako akt protestu wobec władz komunistycznych.

Po koncercie w Cieszynie zapraszamy jeszcze 8 czerwca o godz. 17.00 do Kaplicy Pałacowej Muzeum Zamoyskich w Kozłówce (koncert Aleksander Tansman in memoriam) oraz 21 czerwca o godz. 18.00 do Studia Koncertowego PR im. W. Lutosławskiego na koncert Trzy krajobrazy polskiej muzyki na emigracji, podczas którego wystąpi m.in. Polska Orkiestra Sinfonia Iuventus.