Instytut Pamięci Narodowej - Katowice

https://katowice.ipn.gov.pl/pl3/aktualnosci/215166,Odsloniecie-tablicy-poswieconej-plk-Bronislawowi-Banasikowi-w-46-rocznice-jego-s.html
27.02.2026, 15:34

Odsłonięcie tablicy poświęconej płk. Bronisławowi Banasikowi w 46. rocznicę jego śmierci – Będzin, 19 marca 2025

19.03.2025

19 marca 2025 r. w Będzinie staraniem Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach oraz Urzędu Miasta Będzin odbyła się uroczystość odsłonięcia tablicy memoratywnej poświęconej płk. Bronisławowi Banasikowi ostatniemu Komendantowi Głównemu Narodowego Zjednoczenia Wojskowego, jednej z najdłużej funkcjonujących struktur polskiego powojennego podziemia niepodległościowego. W wydarzeniu udział wzięli wiceprezydent m. Będzina Aneta Witkowska-Złocka, radny Rady Powiatu Będzińskiego Arkadiusz Watoła, wiceprzewodniczący Rady Miejskiej Szczepan Gryma, radny Jarosław Burzawa, naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa Instytutu Pamięci Narodowej w  Katowicach Jan Kwaśniewicz, pasierb płk. Banasika Sławomir Lewiński, mjr Mariusz Rodak w zastępstwie ppłka. Tomasza Wilka szefa WCR w Będzinie, dyrektor Muzeum Zagłębia Monika Pniakowska-Syska, z-ca dyrektora MiPBP w Będzinie Beata Wardęga, młodzież ze Szkoły Podstawowej nr 13 w Będzinie oraz członkowie Klubu Gazety Polskiej Będzin II na czele z przewodniczącym Krzysztofem Klebachem.

Okolicznościowe przemówienie wygłosił Jan Kwaśniewicz. Życiorys płk. Banasika przybliżyła Anna Binek-Zajda (OBUWiM). Uroczystego aktu odsłonięcia tablicy dokonali Jan Kwaśniewicz oraz Aneta Witkowska-Złocka

Uroczystość zwieńczyło złożenie kwiatów i zapalenie zniczy.

Upamiętnienie, którego inicjatorem powstania był Krzysztof Klebach, sfinansowane ze środków Instytutu Pamięci Narodowej usytuowane zostało na murze oporowym peronu I stacji PKP Będzin Miasto.

Płk Bronisław Banasik (pseud. „Stefan”, „Zrąb”) urodził się w 1894 r. w kolonii Ksawera w rodzinie robotniczej. Po wybuchu I wojny światowej otrzymał powołanie do armii rosyjskiej, od 1919 r. walczył z bolszewikami jako dowódca plutonu 5 Dywizji Strzelców Polskich (tzw. Dywizji Syberyjskiej). W styczniu 1920 r. dostał się do niewoli bolszewickiej, a do Polski powrócił w lutym 1922 r. Kilkanaście tygodni później wstąpił do Wojska Polskiego. Jako oficer zawodowy najpierw zajmował się szkoleniem w ramach Przysposobienia Wojskowego w powiecie Śrem, a od 1933 r. odpowiadał za zaopatrzenie w Pułku Radiotelegraficznym, w którego szeregach walczył w kampanii wrześniowej. Pracę w konspiracji rozpoczął w grudniu 1939 r., początkowo w ZWZ. W 1941 r. przeszedł do Narodowej Organizacji Wojskowej, gdzie był dowódcą kompanii, szefem Wydziału Uzbrojenia KG NOW, a następnie oficerem kierunkowym szefa Wydziału Organizacyjnego. Po scaleniu z AK został szefem Wydziału Organizacyjnego KG NOW–AK. W czasie Powstania Warszawskiego zajmował się organizowaniem ze zgłaszających się ochotników uzupełnień dla walczących oddziałów liniowych. Po upadku Powstania znalazł się w niewoli niemieckiej, z której powrócił do Polski we wrześniu 1945 r. Podjął pracę zawodową jako cywil i ponownie nawiązał łączność z  podziemiem, znalazłszy się w szeregach Narodowego Zjednoczenia Wojskowego. Początkowo pełnił funkcję inspektora, w lutym 1946 r. został komendantem głównym NZW, równolegle od lipca sprawował funkcję kierownika Wydziału Wojskowego ZG SN. 14 stycznia 1948 r. został aresztowany przez UB i przeszedł ciężkie śledztwo. 13 listopada 1948 r. WSR w Warszawie skazał go na trzykrotną karę śmierci, w drodze łaski zamienionej na dożywotnie więzienie. 15 czerwca 1956 r. otrzymał półroczną przerwę w odbywaniu kary. Po opuszczeniu więzienia 2 maja 1957 r. przez następne miesiące leczył zrujnowane zdrowie. Otrzymał zakaz osiedlenia się w Warszawie, wobec czego zamieszkał w Przemkowie k. Szprotawy na Dolnym Śląsku. Był stale inwigilowany przez SB. Dopiero w 1972 r. władze komunistyczne zezwoliły mu na powrót do domu w Warszawie. Zmarł 19 marca 1979 r. Spoczywa na cmentarzu Bródnowskim.

Pośmiertnie odznaczony Krzyżem Narodowego Czynu Zbrojnego oraz Krzyżem Komandorskim orderu Odrodzenia Polski „Polonia Restituta”.