Instytut Pamięci Narodowej - Katowice

W dniu 2 października na cmentarzu przynależnym do parafii Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny w Inowrocławiu odbyła się uroczystość oznaczenia grobu powstańca śląskiego śp. Józefa Locha znakiem pamięci „Tobie Polsko” zorganizowana przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach oraz Urząd Miasta Inowrocław.

W wydarzeniu udział wzięli: prezydent miasta Inowrocławia Arkadiusz Fajok, przewodniczący Rady Miejskiej Inowrocławia Tomasz Marcinkowski, członek Zarządu Powiatu Inowrocławskiego Andrzej Skrobacki, ks. prałat Leszek Kaczmarek proboszcz parafii Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny, sekretarz gminy Inowrocław Maciej Przeździęk, delegacja 1 Brygady Lotnictwa Wojsk Lądowych pod przewodnictwem majora Tomasza Tuszyńskiego, dyrektor Biblioteki Miejskiej im. Jana Kasprowicza w Inowrocławiu  Dorota Drobnik-Stefańska, reprezentacja Muzeum im. Jana Kasprowicza w Inowrocławiu na czele z dyrektorem Marcinem Woźniakiem, zarządca Kujawskiego Centrum Kultury w Inowrocławiu Tomasz Maliszewski, dyrektor Ośrodka Sportu i Rekreacji w Inowrocławiu  Rafał Pierzchalski, prezes Stowarzyszenia „Solidarni-Wieś Pamięta” Michał Leszczyc-Grabianka, delegacje Polskiego Towarzystwa Historycznego Oddział w Inowrocławiu, Chorągwi Kujawsko-Pomorskiej ZHP Hufiec Inowrocław im. Aleksandra Kamińskiego, Kręgu Seniorów ZHP im. Zawiszy Czarnego, Koła nr 7 Związku Żołnierzy Wojska Polskiego, Koła nr 14 Związku Żołnierzy Wojska Polskiego, Zarządu Regionu Toruńsko-Włocławskiego NSZZ „Solidarność” Oddział Inowrocław, „Solidarność” Rolników Indywidualnych, Szkół Podstawowych nr 9 i nr 14, Szkoły Podstawowej Integracyjnej.

Szczególnymi uczestnikami wydarzenia byli potomkowie weterana powstań śląskich na czele z wnukiem Józefa Locha – Piotrem.

Poczty sztandarowe wystawiły Powiat Inowrocławski, Miasto Inowrocław, „Solidarność” Rolników Indywidualnych oraz szkoły podstawowe. Wartę honorową wystawiła 1 Brygada Lotnictwa Wojsk Lądowych.

Uroczystość poprowadził naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN Jan Kwaśniewicz, który we wstępie przybliżył ideę akcji „Powstańcy to wiara, nadzieja i  cud - ocalmy groby Powstańców Śląskich od zapomnienia!” mającą na celu zewidencjonowanie jak największej liczby grobów, w których spoczywają powstańcy śląscy, a  dotąd nie figurujących w dostępnych ewidencjach prowadzonych przez instytucje samorządowe i państwowe. Życiorys powstańca przybliżyła Anna Binek-Zajda (OBUWiM IPN Katowice), która odczytała również list wojewody kujawsko-pomorskiego Michała Sztybla. Aktu oznaczenia grobu znakiem pamięci „Tobie Polsko” dokonał Jan Kwaśniewicz, po czym ks. prałat Leszek Kaczmarek odmówił modlitwę w intencji zmarłego powstańca. Nie zabrakło również okolicznościowych przemówień wygłoszonych przez prezydenta Inowrocławia Arkadiusza Fajoka oraz Piotra Locha. Po złożeniu kwiatów i zapaleniu zniczy uczestnicy wydarzenia utrwalili swą obecność na tym niecodziennym wydarzeniu wspólnym pamiątkowym zdjęciem.

Józef Loch urodził się 16 lipca 1879 r. w miejscowości Szczedrzyk powiecie opolskim jako syn Franciszka i Doroty Koniecko. W 1901 r. powołany został do odbycia dwuletniej służby wojskowej w niemieckiej artylerii polowej we Wrocławiu. W 1905 r. założył rodzinę i  przeprowadził się do Schodniej Niwy. Z dniem wybuchu I wojny światowej zaciągnięty został do armii niemieckiej. Dwukrotnie ranny, zwolniony ze służby w listopadzie 1918 r.

Z początkiem maja 1920 r. zaprzysiężony został jako członek tajnej Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska dowodząc jej lokalnymi strukturami obejmującymi Schodnią, Antoniów, Ozimek, Krasiejów. Jego główne zadania sprowadzały się do werbunku nowych członków, ujmowania ich w karby dyscypliny wojskowej, lecz przede wszystkim zapewnienia odpowiedniej ilości broni. Zgromadzone różnymi sposobami uzbrojenie i amunicję przechowywał w specjalnych skrytkach na terenie swojego gospodarstwa.

Po drugim powstaniu śląskim, w którym brał czynny udział, zaangażował się w  przedplebiscytową akcję propagandową głównie poprzez ochronę polskich wiecy przed zagrożeniami ze strony bojówek niemieckich. Niedługo po wybuchu trzeciego powstania śląskiego 6 maja 1921 r. pojmany przez członków niemieckiej Samoobrony Górnego Śląska i  odtransportowany do więzienia w Opolu, gdzie został ciężko pobity, którego skutki odczuwał przez kolejne lata. Pod koniec maja zwolniony, pod osłoną nocy przedostał się do Częstochowy. Mimo chęci stałego osiedlenia się na terenie powiatu lublinieckiego z powodu poczucia niebezpieczeństwa doświadczanego przez wzgląd na wcześniejsze propolskie działania w  drugiej połowie lat dwudziestych opuścił Śląsk i ostatecznie osiedlił się w Jacewie.

Członek Związku Peowiaków. Uhonorowany Śląską Wstęgą Waleczności i Zasługi I klasy. Zmarł 4 lipca 1949 r. w Inowrocławiu.

Akcja oznaczania grobów znakiem pamięci opracowanym przez Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach rozpoczęła się 5 lipca 2021 r. w dzień setnej rocznicy zakończenia trzeciego powstania śląskiego. Wykonany z porcelany nagrobnej znak pamięci „Tobie Polsko” ma formę proporczyka o wymiarach ok. 20 cm x 8 cm. Umieszczono na nim inwokację „Tobie Polsko”, pod którą znajduje się wizerunek orła otoczonego datami powstań, a poniżej napisy „Grób Powstańca Śląskiego” i „Instytut Pamięci Narodowej”. Wzorowany jest na sztandarze powstańczym „Tobie Polsko” powstałym na początku 1920 r. w pracowni przy redakcji „Katolika” w Bytomiu, obecnie znajdującym się w  zbiorach Muzeum Czynu Powstańczego w Górze Św. Anny. Instytucja w swoim zbiorach posiada także fotografię z wydarzenia upamiętniającego rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja i przedstawiającego pochód mieszkańców wsi Osiek (pow. strzelecki, woj. opolskie) z  tymże sztandarem niesionym przez A. Szulca do Rozmierzy. Uroczyści te obchodzono na całym Górnym Śląsku w niedzielę 2 maja 1920 r. i były to pierwsze legalne obchody tej rocznicy na tym terenie. Dzięki postanowieniom artykułu 88 Traktatu Wersalskiego o  przeprowadzeniu plebiscytu, dla zapewnienia jego bezstronności, w lutym 1920 r. obszar plebiscytowy wyłączono z państwa niemieckiego i poddano kontroli wojsk alianckich, a pełnię władzy przejęła na nim Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa Górnego Śląska z gen. Henri Le Rondem na czele. Umożliwiło to Polakom legalne demonstrowanie swoich dążeń i  używanie symboli narodowych.