18 września 2024 r. odbyła się uroczystość oznaczenia grobu Karola Zemana znakiem pamięci „Tobie Polsko”. Wydarzenie miało miejsce na cmentarzu komunalnym w Zwardoniu.
W uroczystości udział wzięli: Jan Kwaśniewicz – naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach, Dariusz Płoskonka – wójt Gminy Rajcza, ks. kan. Jan Kurdas – proboszcz Parafii pw. Nawiedzenia NMP w Zwardoniu, Jacek Hojny – sołtys sołectwa Zwardoń, Agnieszka Szczotka – dyrektor Szkoły Podstawowej im. Królowej Jadwigi w Zwardoniu wraz z młodzieżą szkolną. Wydarzenie uświetniły liczne poczty sztandarowe, które wystawiły: ZHP Węgierska Górka im. Obrońców Węgierskiej Górki, Stowarzyszenie Dzieci Serc, Towarzystwo Miłośników Ziemi Żywieckiej oraz Ochotnicza Straż Pożarna w Zwardoniu. Wartę przy grobie pełnili żołnierze z Jednostki Strzeleckiej 3030 Żywiec im. por. Leonarda Rybarskiego. Przy grobie Karola Zemana zgromadziła się również licznie jego rodzina.
Uroczystość poprowadził Jan Kwaśniewicz – naczelnik OBUWiM IPN w Katowicach, który na wstępie przywitał przybyłych gości oraz przybliżył genezę akcji „Powstańcy to wiara, nadzieja i cud! Ocalmy groby powstańców śląskich od zapomnienia” oraz symbolikę znaku pamięci „Tobie Polsko”. Nie mogło zabraknąć również przemówienia okolicznościowego, które wygłosił Dariusz Płoskonka. W dalszej części uroczystości Danuta Mikoda (OBUWiM IPN) przybliżyła życiorys Karola Zemana. Oznaczenia grobu dokonał Naczelnik OBUWiM IPN w Katowicach. Natomiast odsłonięcia wyremontowanego grobu Karola Zemana dokonali Dariusz Płoskonka, Patryk Żyrek oraz Helena Pszczółka – wnuczka Powstańca Śląskiego. Remont grobu został sfinansowany przez Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Warszawie. W czasie uroczystości Nie mogło zabraknąć również modlitwy, którą poprowadził ks. kan. Jan Kurdas w intencji Weterana oraz uczestników powstań śląskich. Na zakończenie głos zabrał prawnuk Karola Zemana, który podziękował za zorganizowanie wydarzenia oraz opowiedział jak w jego pamięci i rodziny, zapisał się bohater uroczystości.
Karol Zeman urodził się 30 października 1887 r. w miejscowości Szare w pow. żywieckim. Był synem Wojciecha i Marianny z d. Stańco. Uczęszczał do szkoły powszechnej w rodzinnej miejscowości. W 1904 r. wyjechał do Bogumina na Śląsk Cieszyński w celu podjęcia pracy zarobkowej. Zaangażował się tam w działalność propolską w ramach Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”.
W czasie I wojny światowej walczył na froncie rumuńskim i rosyjskim. Po zakończeniu działań wojennych wrócił do Bogumina, gdzie aktywnie uczestniczył w akcji plebiscytowej. W tym czasie dochodzi również do konfliktu na polsko-czeskiej granicy, czego skutkiem są ataki bojówek czeskich na Polaków. Sytuacja ta nie pozostaje obojętna Karolowi Zemanowi, który w obliczu tych wydarzeń wstąpił do Tajnej Organizacji Wojskowej, która w owym czasie odpowiadała m.in. za bezpieczeństwo ludności cywilnej.
W latach 1919-1921, czyli okresie powstań śląskich uczestniczył nie tylko w akcji plebiscytowej, ale również swoją postawą w walce o Górny Śląsk wyraził oddanie dla sprawy polskiej.
W 1921 r. z powodu przeprowadzonego wcześniej plebiscytu, którego wyniki były niekorzystne dla Polski, doszło do wybuchu III powstania śląskiego w nocy z 2 na 3 maja, które trwało do 5 lipca. W szeregach armii powstańczej znajdował się Karol Zeman, który służył w kompanii szturmowej 5 pułku rybnickiego.
W latach II wojny światowej Karol Zeman został internowany w głąb ZSRR. W pierwszych latach wojny zaczęto organizować 2 Korpus Polski na terenie sowieckiej Rosji, który zapisał się na kartach historii jako Armia gen. Władysława Andersa. Karol Zeman jako żołnierz 2 Korpusu brał udział w kampanii włoskiej i walczył m.in podczas bitwy o Monte Cassino.
Za udział w walkach niepodległościowych został odznaczony Gwiazdą Górnośląską, Gwiazdą Italii oraz Medalem za Wojnę.
Zmarł 27 października 1972 r.
oprac. Danuta Mikoda/OBUWiM IPN Katowice
Akcja oznaczania grobów znakiem pamięci opracowanym przez Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach rozpoczęła się 5 lipca 2021 r. w dzień setnej rocznicy zakończenia III powstania śląskiego. Znak pamięci „Tobie Polsko” ma formę proporczyka o rozmiarach ok. 20 x 8 cm wykonanego z porcelany nagrobnej. Umieszczono na nim inwokację „Tobie Polsko”, pod którą znajduje się wizerunek orła otoczonego datami powstań, a poniżej napisy „Grób Powstańca Śląskiego” i „Instytut Pamięci Narodowej”. Proporzec jest wzorowany na sztandarze powstańczym „Tobie Polsko”, który wykonano na początku 1920 r. w pracowni przy redakcji „Katolika” w Bytomiu i który obecnie znajduje się w zbiorach Muzeum Czynu Powstańczego w Górze Św. Anny. Muzeum posiada także fotografię z uroczystości upamiętniającej uchwalenie Konstytucji 3 Maja, która przedstawia pochód mieszkańców wsi Osiek (pow. strzelecki, woj. opolskie) z tymże sztandarem niesionym przez A. Szulca do Rozmierzy. Uroczyści te obchodzono na całym Górnym Śląsku w niedzielę 2 maja 1920 r. i były to pierwsze legalne obchody tej rocznicy na tym terenie. Dzięki postanowieniom artykułu 88 Traktatu Wersalskiego o przeprowadzeniu plebiscytu, dla zapewnienia jego bezstronności, w lutym 1920 r. obszar plebiscytowy wyłączono z państwa niemieckiego i poddano kontroli wojsk alianckich, a pełnię władzy przejęła na nim Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa Górnego Śląska z gen. Henri Le Rondem na czele. Umożliwiło to Polakom legalne demonstrowanie swoich dążeń i używanie symboli narodowych.
