W czwartek 19 września 2024 r. w Centralnym Przystanku Historia IPN im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Warszawie (ul. Marszałkowska 107) odbyło się otwarcie wystawy pt. Walczyć, ale czym? Jak Polacy uzbroili swoją milionową armię do wojny z sowiecką Rosją? Działalność Polskiej Wojskowej Misji Zakupów w Paryżu w latach 1919-1921. Wystawa została przygotowana przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach i Muzeum Miasta Jaworzna.
Otwarciu towarzyszyło oprowadzanie kuratorskie prowadzone przez autorów wystawy: dr. Piotra Uwijałę i Adriana Ramsa. Podczas panelu dyskusyjnego poświęconego działalności Misji w kontekście trwających sporów o granice Rzeczypospolitej, zwłaszcza wojny polsko-sowieckiej, omówiono szereg ważnych zagadnień. W dyskusji wzięli udział: prof. Grzegorz Nowik, prof. Aleksander Smoliński i dr Piotr Uwijała. Dyskusja dotyczyła walk o kształt granic w latach 1918–1922, sytuacji Polski na arenie międzynarodowej do 1922 roku, Wojska Polskiego i jego uzbrojenia, a także utworzenia i działalności PWMZ w Paryżu. Szczególną uwagę poświęcono organizacji transportów oraz znaczeniu dostaw realizowanych przez PWMZ podczas wojny polsko-bolszewickiej.
Odzyskanie przez Polskę niepodległości w 1918 r. oraz walki o kształt jej granic z lat 1918–1922 postrzegane są głównie pod kątem uwarunkowań politycznych, geopolitycznych i działań militarnych. Na drugim planie pozostaje olbrzymia praca logistyczna i aprowizacyjna, polegająca na pozyskiwaniu uzbrojenia, umundurowania i ekwipunku dla blisko milionowej armii, oraz stworzenie łańcuchów dostaw broni i sprzętu z zagranicy do Polski. Te kluczowe zadania realizowała w głównej mierze Polska Wojskowa Misja Zakupów w Paryżu, działająca w latach 1919–1921. Jej członkowie swoją ciężką służbą i pracą przyczynili się do tego, że polski żołnierz mógł walczyć o granice Rzeczypospolitej, a przede wszystkim miał czym walczyć.
W procesie formowania Wojska Polskiego konieczne było uzyskanie materiału wojskowego, w głównej mierze od zwycięskich mocarstw Ententy, które posiadały duże zapasy mundurów, broni i amunicji. W marcu 1919 r. rozpoczęła działalność Polska Wojskowa Misja Zakupów w Paryżu, która była samodzielną placówką zagraniczną, mającą pozyskiwać od innych państw materiał wojenny dla Wojska Polskiego oraz współorganizować jego transport do Polski. W kluczowym momencie działalności Misji służyło w niej ponad stu polskich oficerów i podoficerów oraz kilkudziesięciu wykwalifikowanych pracowników cywilnych. Skutecznie realizowali oni swoje zadania i wnosili ogromny wkład w proces szybkiego i sprawnego formowania polskich sił zbrojnych oraz w zwycięstwo Polski w wojnie z sowiecką Rosją.
Zdjęcia ze zbiorów: Narodowego Archiwum Cyfrowego, The National Archives and Records Administration, Centralnego Archiwum Wojskowego, Instytutu Pamięci Narodowej, Ośrodka Karta, Wikimedia, Tomasza Kopańskiego, Jolanty Kulińskiej, Piotra Uwijały, dobroni.pl, samolotypolskie.pl.
Scenariusz: dr Piotr Uwijała, Adrian Rams
Recenzja merytoryczna: prof. dr hab. Aleksander Smoliński
Projekt graficzny: Bogusław Nikonowicz
Recenzja graficzna: Paulina Guła
Wystawa będzie prezentowana do 29 października 2024 r.
