Instytut Pamięci Narodowej - Katowice

1 sierpnia 2024 r., w 80. rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego, na katowickim cmentarzu przy ul. Sienkiewicza odbyła się uroczystość oznaczenia plakietą „Grób Weterana walk o wolność i niepodległość Polski” mogiły Janusza Nikodemskiego, uczestnika powstańczego zrywu w stolicy.

W liście skierowanym do uczestników uroczystości Marek Wójcik, wojewoda śląski, podkreślił „Janusz Nikodemski nie walczył dla własnej chwały, bo wierzył w wolność i niepodległość swojej Ojczyzny“. List odczytała Elżbieta Sołtysek, Dyrektor Biura Wojewody.

Miasto Katowice na uroczystości reprezentował wiceprezydent Waldemar Bojarun.

Dr Andrzej Sznajder, dyrektor Oddziału IPN w Katowicach powiedział, że dzisiejsza uroczystość różni się od rocznic upamiętniających wybuch powstania listopadowego lub styczniowego tym, że „dziś wśród nas żyją jeszcze uczestnicy tego powstania. Pozostało ich jeszcze około czterystu. To ostatni moment, żeby historię o powstaniu poznać z ich relacji”. A. Sznajder dodał, że „los Janusza Nikodemskiego jest symboliczny. Urodził się w Katowicach, walczył w powstaniu jako nastolatek, uniknął śmierci w walce, a następne lata i całe dojrzałe życie poświęcił służbie Polsce. Na przykładzie powstańca widzimy, jakie silne są więzi Śląska i Warszawy”. Dyrektor zaapelował o zgłaszanie do Instytutu informacji o innych grobach Bohaterów, które czekają na upamiętnienie.

Córka powstańca – Joanna Nikodemska wspominała, jak żywe było w ojcu wspomnienie z czasów konspiracji.

Sylwetkę bohatera przedstawiła Anna Binek- Zajda (OBUWiM Katowice).

Na zakończenie uroczystości zmówiono modlitwę, a następnie przybyłe delegacje złożyły kwiaty na grobie powstańca.

W uroczystościach wzięli udział: córka Joanna Nikodemska z rodziną, przedstawiciele władz wojewódzkich, samorządowych, środowisk kombatanckich, służb mundurowych oraz mieszkańcy Katowic.

Wartę honorową pełnili żołnierze 13. Śląskiej Brygady Obrony Terytorialnej.

Janusz Nikodemski urodził się 20 września 1928 r. w Katowicach z ojca Henryka i matki Janiny Muszyńskiej. Do 1939 r. mieszkał z rodziną w Katowicach, gdzie ukończył 5 klas szkoły powszechnej. W 1940 r. skutkiem wysiedlenia rodzina opuściła miasto i urządziła się w Warszawie. Na przełomie 1942 i 1943 r. zaangażował się w działalność konspiracyjną, na początku roznosił ulotki i nielegalne materiały prasowe. Od 1943 r. należał do Armii Krajowej pseud. „Kmicic”. W czasie Powstania Warszawskiego walczył w Zgrupowaniu AK „Kuba” – „Sosna” Batalion „Chrobry I”, w plutonie bojowym por. Władysława Jachowicza „Konar”, a następnie w  plutonie por. Stanisława Dąbrowskiego „Grzywa”. Brał udział w walkach na całym szlaku bojowym Batalionu: Wola-Stare Miasto-Śródmieście. W dniu 5 października 1944 r. wraz z całym oddziałem dostał się do niewoli niemieckiej. Do grudnia przebywał w  Stalagu Lamsdorf, potem przewieziono go do Stalagu IV-B Mühlberg, stamtąd zaś został skierowany do pracy przymusowej w  fabryce samolotów w Brockwitz. Wyzwolony przez armię amerykańską podczas ewakuacji załogi fabryki w maju 1945 r. Następnie wraz z kolegą pojechał do Włoch, by dołączyć do 2 Korpusu Wojska Polskiego. W  okresie od 1 lipca 1946 r. do 8 stycznia 1947 r. służył w 3 Dywizji Strzelców Karpackich na stanowisku kancelisty. Po kilkumiesięcznym oczekiwaniu na repatriację w Anglii powrócił do kraju w styczniu 1947 r. Studia wyższe I stopnia podjął w Wyższej Szkole Ekonomicznej w Poznaniu, które ukończył w 1952 r. Karierę zawodową rozpoczął w  Biurze Organizacji Rachunkowości jako aspirant, a po jego likwidacji – w Centrali Nasiennej w charakterze głównego księgowego. Po odpracowaniu nakazu pracy w 1955 r. znalazł zatrudnienie w  Wojewódzkiej Komisji Planowania Gospodarczego. Jednocześnie kontynuował naukę w Wyższej Szkole Ekonomicznej w Katowicach uzyskując w 1963 r. dyplom magistra ekonomii. Członek Związku Powstańców Warszawskich, Związku Bojowników o Wolność i  Demokrację. Zmarł 30 marca 2022 r. w  Katowicach. Odznaczony Krzyżem Walecznych, Krzyżem Armii Krajowej, Medalem Wojska, Medalem Zwycięstwa i Wolności, Srebrnym Krzyżem Zasługi, Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, Warszawskim Krzyżem Powstańczym, Brązowym Medalem za Zasługi dla Obronności Kraju, Medalem „PRO-MEMORIA”, Odznaką Tysiąclecia, Złotą Odznaką Zasłużonemu w Rozwoju Województwa Katowickiego.

Opracowano na podstawie materiałów archiwalnych z zasobów Wojskowego Biura Historycznego, Archiwum Kancelarii Prezydenta RP oraz Urzędu do Spraw Kombatantów i  Osób Represjonowanych.