Instytut Pamięci Narodowej - Katowice

https://katowice.ipn.gov.pl/pl3/aktualnosci/192879,Uroczystosc-oznaczenia-grobu-powstanca-slaskiego-sp-Aleksandra-Henkela-znakiem-p.html
21.03.2026, 06:38

Uroczystość oznaczenia grobu powstańca śląskiego śp. Aleksandra Henkela znakiem pamięci „Tobie Polsko” – Siemianowice Śląskie, 25 października 2023

25.10.2023

25 października 2023 r. odbyła się uroczystość oznaczenia grobu ppor. Aleksandra Henkela znakiem pamięci „Tobie Polsko”. Wydarzenie miało miejsce na cmentarzu parafii pw. Michała Archanioła w Siemianowicach Śląskich.

W uroczystości udział wzięli: Grzegorz Bednarski – potomek Powstańca Śląskiego, Jan Kwaśniewicz – naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach, Beata Gałecka – wiceprezydent Miasta Siemianowice Śląskie, uczniowie z Szkoły Podstawowej nr 4 im. Witolda Budryka, Szkoły Podstawowej nr 13 im. Józef Skrzeka oraz Zespołu Szkół Ogólnokształcących i Zawodowych im. Jana Pawła II. Wartę przy grobie pełnili miejscowi harcerze.  

Uroczystość poprowadził Jan Kwaśniewicz, który na wstępie przywitał uczestników uroczystości, a następnie przybliżył genezę akcji „Powstańcy to wiara, nadzieja i cud! Ocalmy groby powstańców śląskich od zapomnienia” oraz symbolikę znaku pamięci „Tobie Polsko”. Następnie głos zabrała Danuta Mikoda (OBUWiM IPN), która przybliżyła życiorys Aleksandra Henkela. Oznaczenia grobu znakiem pamięci „Tobie Polsko” dokonał Jan Kwaśniewicz. Następnie głos zabrała Beata Gałecka. Na zakończenie na grobie złożono kwiaty i zapalono znicze.

Ppor. Aleksander Henkel urodził się 14 lutego 1904 r. w Michałkowicach. Był synem Ludwika i Albiny. Ukończył naukę w szkole powszechnej, a następnie podjął pracę w kopalni „Maks”.  W 1919 r. wstąpił do Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. W latach 1920-21 brał udział w II i III powstaniu śląskim oraz akcji plebiscytowej. Należał również do Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. W czasie II powstania brał udział w walkach toczonych w okolicy Fabryki Związków Azotowych w Chorzowie. Podczas III powstania walczył w szeregach 3 kompanii 3 baonu 1 pułku piechoty. Brał udział w walkach toczonych m.in. w Hajdukach, Blachowni, Nowej Wsi, Kędzierzynie, Kłodnicy, Koźlu, Paszowej i Górze św. Anny. Natomiast jego działalność podczas akcji plebiscytowej opierała się na rozwieszaniu plakatów propolskich oraz rozbijaniu wieców niemieckich. W latach 1925-1927 pełnił służbę w Wojsku Polskim. Początkowo został odesłany na szkolenie do jednostki lotniczej w Poznaniu, a następnie został mechanikiem lotniczym w Porcie Lotniczym w Warszawie. W latach międzywojennych należał do Związku Powstańców Śląskich oraz Związku POW. W 1939 r. brał udział w kampanii wrześniowej. Rok później został zatrzymany jako więzień polityczny i wywieziony na przymusowe roboty do Salzgitter (Niemcy). W latach powojennych wstąpił do Związku Bojowników o Wolność i Demokrację (nr legit. 15320/Ka). Został odznaczony Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi. Śląskim Krzyżem Powstańczym (1947 r.), Brązowym Krzyżem Zasługi (1959 r.) oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1971 r.). Zmarł 6 stycznia 1987 r.

oprac.: Danuta Mikoda/OBUWiM IPN Katowice

Akcja oznaczania grobów znakiem pamięci opracowanym przez Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach rozpoczęła się 5 lipca 2021 r. w dzień setnej rocznicy zakończenia III powstania śląskiego. Znak pamięci „Tobie Polsko” ma formę proporczyka o rozmiarach ok. 20 x 8 cm wykonanego z porcelany nagrobnej. Umieszczono na nim inwokację „Tobie Polsko”, pod którą znajduje się wizerunek orła otoczonego datami powstań, a poniżej napisy „Grób Powstańca Śląskiego” i „Instytut Pamięci Narodowej”. Proporzec jest  wzorowany na sztandarze powstańczym „Tobie Polsko”, który wykonano na początku 1920 r. w pracowni przy redakcji „Katolika” w Bytomiu i który obecnie znajduje się w zbiorach Muzeum Czynu Powstańczego w Górze Św. Anny. Muzeum posiada także fotografię z uroczystości upamiętniającej uchwalenie Konstytucji 3 Maja, która przedstawia pochód mieszkańców wsi Osiek (pow. strzelecki, woj. opolskie) z tymże sztandarem niesionym przez A. Szulca do Rozmierzy. Uroczyści te obchodzono na całym Górnym Śląsku w niedzielę 2 maja 1920 r. i były to pierwsze legalne obchody tej rocznicy na tym terenie. Dzięki postanowieniom artykułu 88 Traktatu Wersalskiego o przeprowadzeniu plebiscytu, dla zapewnienia jego bezstronności, w lutym 1920 r. obszar plebiscytowy wyłączono z państwa niemieckiego i poddano kontroli wojsk alianckich, a pełnię władzy przejęła na nim Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa Górnego Śląska z gen. Henri Le Rondem na czele. Umożliwiło to Polakom legalne demonstrowanie swoich dążeń i używanie symboli narodowych.