W czasach Polski Ludowej zbrodnie Armii Czerwonej i władz komunistycznych na Górnym Śląsku w 1945 r. były tematem tabu. Z oczywistych względów nie można było ich podnosić publicznie, nie były przedmiotem badań historyków. Nigdy nie zostały jednak zapomniane: pamiętały rodziny ofiar. Dopiero po przełomie 1989 r. tematyka ta pojawiła się w przestrzeni publicznej, zyskując określenie Tragedii Górnośląskiej. Pod tym pojęciem rozumiano przede wszystkim zbrodnie i przestępstwa Armii Czerwonej wobec ludności cywilnej: morderstwa, gwałty, plądrowanie, kradzieże, niszczenie mienia. W dalszej kolejności – deportację ok. 50 tys. mieszkańców na roboty przymusowe do Związku Sowieckiego. Niekiedy także rozumie się pod tym pojęciem prześladowania ludności rodzimej przez komunistyczny aparat represji, których symbolem są zbrodnicze obozy karne w Świętochłowicach-Zgodzie, Mysłowicach czy Łambinowicach. W 2010 r. Sejmik Województwa Śląskiego, a w 2012 r. Sejmik Województwa Opolskiego przyjęły uchwałę o corocznym upamiętnianiu Tragedii Górnośląskiej, jako termin wyznaczając koniec stycznia.
27 stycznia 2015 r., o godz. 9.00, w Zespole Szkół Urszulańskich w Rybniku, przy ul. 3 Maja 22, odbędzie się „Dzień z IPN pod hasłem Tragedii Górnośląskiej”. Spotkanie i lekcje z nauczycielami i uczniami ZSU w Rybniku poprowadzi dr Kornelia Banaś (OBEP Katowice).