Wystawa „Germania. Niemiecka polityczność na Górnym Śląsku 1871–1945” jest prezentowana w Willi Caro w Gliwicach (ul. Dolnych Wałów 8a) od 28 kwietnia do 30 września 2012 r. Ekspozycja powstała we współpracy Muzeum w Gliwicach oraz Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach. Kuratorzy wystawy: Sebastian Rosenbaum (IPN Katowice) oraz Bogusław Tracz (IPN Katowice) i Anna Kulczyk (Muzeum w Gliwicach).
Ekspozycja jest próbą rekonstrukcji niemieckich symboli politycznych, nurtów ideologicznych, organizacji ideowych, czynnych na Górnym Śląsku od momentu zjednoczenia Niemiec aż po krach niemieckiej władzy w roku 1945. Niemiecka polityczność to jeden z kluczowych tematów w dziejach Górnego Śląska tego okresu. Wszak Niemcy, dysponując w regionie władzą administracyjną i dominacją w elitach społecznych i kulturowo-politycznych, nadawali ton w ówczesnej polityce, kulturze i gospodarce. To oni budowali dominujące dyskursy ideologiczne i związane z nimi decyzje stricte polityczne. Ten oczywisty fakt nie był jak dotąd w odpowiednim stopniu ukazany ani w historiografii, ani w muzealnictwie. Pokazywano jedynie wybiórczo pewne elementy niemieckiej polityczności, zwykle te, które pozostawały w konflikcie z rodzącym się u schyłku XIX w. ruchem narodowym polskim.
Celem wystawy jest natomiast możliwie całościowa rekonstrukcja przemian niemieckiej ideologii i polityki na Górnym Śląsku w omawianym okresie. Towarzyszy temu ukazanie środowisk społecznych, będących owej ideologii nośnikami (junkrzy, mieszczaństwo, część kleru), jak i organizacji, realizujących patriotyzm i myśl narodową zjednoczonej Rzeszy, takich jak organizacje kombatanckie. Zaprezentowano także zróżnicowanie w obozie niemieckim: wszak obok narodowych liberałów czy konserwatystów obóz ten konstytuowany był także przez katolików z Partii Centrum.
Ważne miejsce na wystawie zajmuje prezentacja dwóch wydarzeń, będących swoistym trzęsieniem ziemi, które nadały niemieckiej ideologii nowych wymiarów. Chodzi oczywiście o obydwie wojny światowe. Pierwsza wojna, zakończona klęską Niemiec i utratą przez nie najbardziej uprzemysłowionej części Górnego Śląska, to moment, w którym dominujący wśród elit niemieckich nacjonalizm przyjął jeszcze bardziej agresywną i naznaczoną resentymentem formułę. Jednym z głównych wrogów tej optyki stali się Polacy, jako ci, którzy „zagrabili” część Górnego Śląska.
Okres międzywojenny to czas radykalizacji politycznej, mającej swoją pożywkę w powszechnej biedzie społeczeństwa, spotęgowanej na Górnym Śląsku napływem uciekinierów z polskiej części regionu. Radykalizacja owa przyjęła, z grubsza biorąc, dwie formy. Po pierwsze, odwołującą się do ideologii klasowej – komunizmu w wydaniu bolszewickim. Po wtóre, osadzoną w narodowej ideologii niemieckiej, ale będącą jej wyostrzoną i agresywną wersją – narodowego socjalizmu. Przejęcie władzy przez nazistów oznaczało przejście nacjonalistycznej ideologii niemieckiej w fazę anihilacyjną. Rozpoczęło się prześladowanie przeciwników politycznych i wrogów „rasowych” – Żydów i mniejszości polskiej, katolików i lewicy. Tę radykalizację przedstawiono na wystawie m.in. przez pryzmat istniejących w Gliwicach obozów pracy przymusowej dla Żydów i jeńców wojennych.
Ważnym punktem wystawy jest rekonstrukcja świata niemieckich symboli politycznych. Stąd wizerunki władców i polityków, sztandary i chorągwie z motywami państwowo-ideowymi, odznaczenia, medale, monety pamiątkowe, wreszcie to, co w sensie fizycznym obecnie nie istnieje, ale niegdyś stanowiło istotny element przestrzeni publicznej – pomniki. Materiał ilustracyjny wystawy koncentruje się na Gliwicach i najbliższych okolicach miasta; obiekty i ilustracje z innych miast regionu są rzadsze i służą jedynie ukazaniu wątków w Gliwicach nieobecnych (np. Wieża Bismarcka k. Raciborza).
Nazwa wystawy nawiązuje do dwóch kwestii. Germania jako łacińska nazwa Niemiec, ziemi Germanów. Ale przede wszystkim to imię kobiecej personifikacji Niemiec, Germanii, symbolu zjednoczonych Niemiec, popularnego w czasach „starej” Rzeszy motywu. Jej pomnik, upamiętniający jednocześnie żołnierzy poległych w wojnach zjednoczeniowych 1866–1871, odsłonięto w 1874 r. na obecnym placu Piastów w Gliwicach (wówczas Germaniaplatz). Aż do okresu międzywojennego był najważniejszym w mieście monumentem wyrażającym niemiecką ideologię narodową.
Na wystawie znajdzie się wiele obiektów, będących nośnikami treści politycznych. Zaliczyć tu należy m.in. bogaty zbiór plakiet żeliwnych z wizerunkami władców, wybitnych polityków i wojskowych niemieckich oraz motywami symbolicznymi, wykonanych w Odlewni Żeliwa w Gliwicach. Ważną część obiektów stanowią niepokazywane dotychczas odznaki i sztandary niemieckich organizacji społeczno-politycznych oraz liczne medale i odznaczenia militarne i cywilne. Można też obejrzeć militaria i elementy umundurowania, pamiątki z wojen i służby wojskowej. Istotna część wystawy to ikonografia – pocztówki, zdjęcia z epoki, fotografia portretowa i reportażowa, w większości po raz pierwszy prezentowana publicznie. Militaryzacja codzienności, niemieckie jednostki wojskowe i paramilitarne czasu powstań, propaganda polityczna – to główne tematy polityczne tego zbioru ikonograficznego. Symbolicznym zakończeniem wystawy są fotografie i przedmioty związane z represyjnymi funkcjami ostatniej formy ustrojowej państwa niemieckiego, czyli nazistowskiej Trzeciej Rzeszy.