Nawigacja

Oddziałowa Komisja w Katowicach (stan na luty 2021 r.)

Śledztwa w toku

Zbrodnie komunistyczne. 

1.  Śledztwo w sprawie zbrodni komunistycznej stanowiącej jednocześnie zbrodnię przeciwko ludzkości, popełnionej w okresie od 1 do 26 września 1946 r. na terenie powiatów nyskiego, brzeskiego i gliwickiego, przez  funkcjonariuszy Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, będącej zbrodnią zabójstwa popełnioną przez opracowanie planu i kierowanie realizacją operacji specjalnej pod kryptonimem „Lawina”, mającej na celu fizyczną likwidację członków zgrupowania Narodowych Sił Zbrojnych z terenu Podbeskidzia pod dowództwem Henryka Flamego ps. „Bartek” w toku której pozbawieni życia zostali: Bączek Roman, Biegun Jan, Byrdy Antoni, Daniec Józef, Daniec Leopold, Dróżdż Jan, Ficek Jan, Golec Stanisława, Greń Józef, Karol Talik, Talik Franciszek, Krupa Jan, Lewicki Józef, Łaciak Jakub, Łajczak Jan, Łajczak Stanisław, Mach Teodor, Machej (ew. Madej) Józef, Marek Józef, Maślanka Józef, Maślanka Karol, Matkak Jan, Nowotarski Władysław, Pajestka Franciszek, Pajestka Michał, Pezda Jan, Piątek Kazimierz, Pilarz Stefan, Przewoźnik Jan, Leopold Sikliński, Skrzypek Tadeusz, Szczotka Karol, Sztykiel Zygmunt, Talik Franciszek, Talik Karol, Tomasik Eugeniusz, Walczak Jakub, Więzik Antoni, Więzik Rudolf, Witos Michał, Witos Stanisław, Walczak Antoni, Władysław Nowatorski, Wojciuch Jan, Wojciuch Julian, Wojtas Jan, Zawada Franciszek, Zawada Jan, Zawada Józef, Żurek Jan oraz o nazwiskach: Bąk, Bujok, Cieślar, Frydel, Góral, Hraścina, Tetłok, Kowalczyk oraz 100 bliżej nieustalonych żołnierzy poprzez: - oddanie strzału z broni palnej w potylicę, wobec 69 żołnierzy w/w formacji zbrojnej na terenie nieustalonej miejscowości byłego powiatu opolskiego - wysadzenie w powietrze, co najmniej 30 – 40 żołnierzy w/w formacji zbrojnej, w zaminowanym drewnianym baraku, na terenie poniemieckiego lotniska w Starym Grodkowie, - wysadzenie w powietrze co najmniej kilkudziesięciu żołnierzy w/w formacji zbrojnej, w zaminowanej murowanej oborze, na terenie miejscowości Barut, - przy czym, wobec Andrzeja Bujaka oraz żołnierza NSZ o nazwisku Cieślar zamiar zabójstwa nie został zrealizowany z powodu ucieczki pokrzywdzonych z miejsca zdarzenia (S 30.2016.Zk)

Postanowieniem z dnia 08 kwietnia 2016 roku podjęto umorzone śledztwo S 71.2012.Zk.

W dniu 16 marca 2016 roku tutejsza Komisja uzyskała informację, że w toku prac archeologicznych mających na celu odnalezienie szczątków ofiar tej zbrodni na podstawie ustaleń poczynionych w toku niniejszego śledztwa w lesie w okolicach miejscowości Stary Grodków ujawniono szereg przedmiotów mogących pochodzić od żołnierzy NSZ w postaci ryngrafów i odznak wojskowych w postaci orzełków. Dalsze prace prowadzone do dnia 7 kwietnia 2016 roku ujawniły 8 jam grobowych zawierających szczątki kostne nieustalonej liczby osób jednak nie mniejszej niż 24 osoby, przy czym w jednej   z czaszek  ujawniono otwór mogący być śladem rany postrzałowej a na szeregu dalszych szczątkach ślady urazowej amputacji kończyn dolnych. Z uwagi na miejsce ich ujawnienia jak również charakter obrażeń zachodzi uzasadnione podejrzenie, że mogą to być szczątki grupy 30-40 żołnierzy NSZ zabitych poprzez wysadzenie w powietrze budynku, w którym się znajdowali i pochowanych na terenie nieustalonej do tej pory lokalizacji w okolicach dawnego niemieckiego lotniska wojskowego. W toku śledztwa przesłuchano jednego świadka i zasięgnięto opinii Katedry Medycyny Sądowej  Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu w celu ustalenia mechanizmu zgonu osób, od których pochodzą ujawnione szczątki kostne.

W dniu 16 marca 2016 roku tutejsza Komisja uzyskała informację, że w toku prac archeologicznych mających na celu odnalezienie szczątków ofiar tej zbrodni na podstawie ustaleń poczynionych w toku niniejszego śledztwa w lesie w okolicach miejscowości Stary Grodków ujawniono szereg przedmiotów mogących pochodzić od żołnierzy NSZ w postaci ryngrafów i odznak wojskowych w postaci orzełków. Dalsze prace prowadzone do dnia 7 kwietnia 2016 roku ujawniły 8 jam grobowych zawierających szczątki kostne nieustalonej liczby osób jednak nie mniejszej niż 24 osoby, przy czym w jednej z czaszek  ujawniono otwór mogący być śladem rany postrzałowej a na szeregu dalszych szczątkach ślady urazowej amputacji kończyn dolnych. Uzyskano opinię opinią sądowo–lekarsko-antropologiczną z której wynika, iż zeszkieletowane szczątki należą co najmniej 30 osób o czym świadczy obecność 30 lewych kości udowych. Większość ujawnionych szczątków tworzyły anatomiczną całość. Ze szczątków pobrano do badań genetycznych próbki w postaci zębów, co pozwoliło dotychczas na uzyskanie 22 profili genetycznych, które poddano analizie porównawczej z profilami genetycznymi krewnych osób zaginionych w 1946 r. członków oddziału „Bartka”. Trwają czynności zmierzające do ustalenia pokrzywdzonych zbrodnią, ich krewnych, wreszcie identyfikacji ofiar.

Ze szczątków pobrano próbki do badań genetycznych, które poddano analizie porównawczej z profilami genetycznymi krewnych osób zaginionych w 1946 r. członków oddziału „Bartka”. Trwają czynności zmierzające do ustalenia pokrzywdzonych zbrodnią, ich krewnych, wreszcie identyfikacji ofiar. Do chwili obecnej pobrano próbki od ok. 140 osób zaś na podstawie badań DNA zidentyfikowano szczątki 11 członków oddziału „Bartka”.

2. Śledztwo w sprawie  zbrodni komunistycznej, stanowiącej także zbrodnię przeciwko ludzkości, popełnionej z przyczyn politycznych przez funkcjonariuszy państwa komunistycznego - pracowników Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Będzinie w okresie od marca do czerwca 1945 r. polegającej na przekroczeniu uprawnień wobec Janiny L. w związku z prowadzoną przez nią działalnością niepodległościową poprzez grożenie zastrzeleniem jej i członków jej rodziny w ramach prowadzonego śledztwa w celu zmuszenia jej do składania określonych zeznań zaś działanie przez to na szkodę interesu publicznego i interesu prywatnego  (S 39.2020.Zk). 

Śledztwo zostało wszczęte postanowieniem z dnia 07 lipca 2020 r. 

W toku śledztwa ustalono, że Janina L. została zatrzymana przez funkcjonariuszy PUBP Będzin  w związku z udzieleniem przez nią pomocy członkom AK poprzez przechowywanie broni. W trakcie rozprawy przed Sądem Wojewódzkim w  Katowicach Janina L. podniosła, że w trakcie śledztwa dopuszczano się względem niej niedozwolonych metod śledczych w postaci grożenia zastrzeleniem jej i jej najbliższej rodziny. Postanowieniem z dnia 24 września 1998 r. Sąd Wojewódzki w Katowicach zasądził na jej rzecz odszkodowanie za niesłuszne skazanie.

3. Śledztwo w sprawie : 1. zbrodni komunistycznej, stanowiącej także zbrodnię przeciwko ludzkości, w postaci bezprawnego pozbawienia wolności na okres powyżej 7 dni, popełnionej z przyczyn politycznych przez funkcjonariuszy państwa komunistycznego, polegającej na przekroczeniu uprawnień przez sędziów Wojskowego Sądu Rejonowego w Katowicach, poprzez niesłuszne skazanie Jerzego B. karę 3 lat więzienia wyrokiem z dnia 21 czerwca 1946 r., sygn. R 470/46, co stanowiło represję z powodu opozycyjnej działalności wobec ówczesnych władz.

2. zbrodni komunistycznej, stanowiącej także zbrodnię przeciwko ludzkości, polegającej na fizycznym znęcaniu się funkcjonariuszy Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Będzinie nad zatrzymanym Jerzym B., poprzez stosowanie wobec niego różnych form przemocy fizycznej i psychicznej w postaci bicia i innych, w okresie od listopada 1945 r. do maja 1946 r., co stanowiło naruszenie jego prawa do nietykalności cielesnej i humanitarnego traktowania oraz represję z powodu opozycyjnej działalności wobec ówczesnych władz (S 71.2020.Zk).

Śledztwo zostało wszczęte dnia 06 października 2020 r. Aktualnie w trakcie śledztwa trwają oględziny akt osobowych funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa. Jednocześnie dokonywane są oględziny akt osobowych wojskowych sędziów i prokuratorów.

4. Śledztwo w sprawie zbrodni komunistycznej, stanowiącej także zbrodnię przeciwko ludzkości, w postaci bezprawnego pozbawienia wolności na okres powyżej 7 dni, popełnionej z przyczyn politycznych przez funkcjonariuszy państwa komunistycznego, polegającej na przekroczeniu uprawnień przez sędziów Sądu Wojewódzkiego w Katowicach, poprzez niesłuszne skazanie Barbary N. z d. G. na karę 4 lat więzienia wyrokiem z dnia 8 czerwca 1953 r., sygn. IV K 131/53, za przestępstwo z art. 23 dekretu z 13 czerwca 1946 r., co stanowiło represję z powodu jej opozycyjnej działalności wobec ówczesnych władz (S 73.2020.Zk)

Śledztwo zostało wszczęte dnia 23 października 2020 r.

Aktualnie trwa obszerna kwerenda archiwalna. Oględzinom poddawane są akta osobowe  sędziów i prokuratorów. 

5. Śledztwo w sprawie zbrodni komunistycznej, stanowiącej także zbrodnię przeciwko ludzkości, w postaci bezprawnego pozbawienia wolności na okres powyżej 7 dni, popełnionej z przyczyn politycznych przez funkcjonariuszy państwa komunistycznego, polegającej na przekroczeniu uprawnień przez sędziów Wojskowego Sądu Rejonowego w Katowicach, poprzez niesłuszne skazanie Zygmunta W., Henryka S. i Zygmunta G. na kary więzienia za przestępstwo z art. 87 w zw. z art. 86 § 2 kodeksu karnego Wojska Polskiego wyrokiem z dnia 11 marca 1954 r., sygn. Sr 63/54 oraz sędziów Najwyższego Sądu Wojskowego w Warszawie, który postanowieniem z dnia 16 kwietnia 1954 r., sygn. S 319/54 częściowo zmienił powyższy wyrok, co stanowiło represję z powodu ich działalności opozycyjnej przeciwko ówczesnym władzom i ustrojowi (S 102.2020.Zk)

Śledztwo zostało wszczęte postanowieniem z dnia 25 lutego 2021 r. Aktualnie trwają poszukiwania i oględziny akt archiwalnych.

 

Zbrodnie nazistowskie.

1. Śledztwo w sprawie zbrodni wojennej będącej zbrodnią przeciwko ludzkości popełnionej w kwietniu i maju 1940 r. na terenie rejencji katowickiej przez naruszenie prawa międzynarodowego przez przedstawicieli władzy państwa niemieckiego, w szczególności przez funkcjonariuszy policji, z motywów narodowościowych i politycznych, w celu wyniszczenia grupy narodowościowej i politycznej, a polegającej na bezprawnym pozbawieniu wolności w ramach zorganizowanej akcji w celu wyniszczenia polskich elit około kilku tysięcy osób, nie mniej niż 1139, w szczególności działaczy politycznych, powstańców śląskich, działaczy organizacji społecznych, nauczycieli, sędziów, księży katolickich i umieszczeniu w ich w obozach koncentracyjnych w Dachau, Mauthausen-Gusen i innych, gdzie zostali poddani okrutnemu i nieludzkiemu traktowaniu (S 51.2018.Zn).

Postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2018 r. podjęto umorzone śledztwo S 88.2010.Zn. Konieczność kontynuowania zakończonego wcześniej postępowania w tej sprawie wynika z nowych ustaleń, zgodnie, z którymi istnieje możliwość ustalenia imiennej listy aresztowanych w ramach „Inteligenzaktion”. W pięciu transportach zostali oni wysłani do KL Dachau. Transport z dnia 09 kwietnia 1940 r. liczył 69 osób, transport z dnia 14 kwietnia 1940 r. - 874 osoby, transport z dnia 28 kwietnia 1940 r. - 762 osoby, transport z dnia 05 maja 1940 r. 735 osób, transport z dnia 26 maja 1940 r. - 726 osób. Łącznie ok. 3166 osób. Na obecnym etapie postępowania ustalono również, że w ramach „Inteligenzaktion” pozbawiono wolności 72 kobiety i umieszczono w KL Ravensbrück. Trwają kwerendy archiwalne i internetowe oraz przesłuchania świadków zmierzające do ustalenia okoliczności aresztowania i losów ofiar tej zbrodni.

2. Śledztwo w sprawie 1. zbrodni wojennej będącej zbrodnią przeciwko ludzkości stanowiącej jeden z powtarzających się zamachów w celu wsparcia polityki III Rzeszy, popełnionej poprzez naruszenie prawa międzynarodowego z motywów narodowościowych i politycznych przez funkcjonariuszy policji i gestapo polegającej na pozbawieniu wolności w okresie od września 1939 r. do grudnia 1939 r. w Bielsku, Cieszynie, Skrochowicach Antoniego H., Gustawa M. oraz od września 1939 r. do grudnia 1939 r. w Chorzowie, Katowicach, Skrochowicach między innymi: Jana B., Jana G., Karola B., Wiktora S., Aleksandra W. na czas przekraczający 7 dni i ze szczególnym udręczeniem, 2. w sprawie zbrodni wojennej będącej zbrodnią przeciwko ludzkości stanowiącej jeden z powtarzających się zamachów w celu wsparcia polityki III Rzeszy, popełnionej poprzez naruszenie prawa międzynarodowego z motywów narodowościowych i politycznych przez funkcjonariuszy policji i gestapo polegającej na pozbawieniu wolności Michała Ż. w okresie od września 1939 r. do 16 października 1939 r. w Bielsku, Skrochowicach na czas przekraczający 7 dni i ze szczególnym udręczeniem i spowodowaniu ciężkiego uszczerbku na jego zdrowiu poprzez pobicie go w wyniku czego zmarł, 3. w sprawie zbrodni wojennej będącej zbrodnią przeciwko ludzkości stanowiącej jeden z powtarzających się zamachów w celu wsparcia polityki III Rzeszy, popełnionej poprzez naruszenie prawa międzynarodowego z motywów narodowościowych i politycznych przez funkcjonariuszy policji i gestapo polegającej na pozbawieniu wolności Aleksandra W. w okresie od września 1939 r. do 16 października 1939 r. w Chorzowie, Skrochowicach na czas przekraczający 7 dni i ze szczególnym udręczeniem i spowodowaniu ciężkiego uszczerbku na jego zdrowiu poprzez pobicie go w wyniku czego zmarł, 4. zbrodni wojennej będącej zbrodnią przeciwko ludzkości stanowiącej udział w masowym zamachu skierowanym przeciwko Polakom, w celu wsparcia polityki III Rzeszy, popełnionej poprzez naruszenie prawa międzynarodowego z motywów narodowościowych i politycznych przez funkcjonariuszy policji i bielskiej placówki gestapo w tym Kurta Mullera prowadzących przesłuchania w okresie od dnia 7 lipca 1941 r. w Bielsku gdzie stosowano wobec Stanisława G. przemoc celem uzyskania przyznania się do udziału w ruchu oporu, 5. zbrodni wojennej będącej zbrodnią przeciwko ludzkości stanowiącej udział w masowym zamachu skierowanym przeciwko Polakom, w celu wsparcia polityki III Rzeszy, popełnionej poprzez naruszenie prawa międzynarodowego z motywów narodowościowych i politycznych przez funkcjonariuszy policji i bielskiej placówki gestapo w tym Kurta Mullera prowadzących przesłuchania w styczniu 1944 r. w Bielsku gdzie stosowano wobec Romana B. przemoc celem uzyskania przyznania się do udziału w partyzantce, 6. zbrodni wojennej będącej zbrodnią przeciwko ludzkości stanowiącej udział w masowym zamachu skierowanym przeciwko Polakom, w celu wsparcia polityki III Rzeszy, popełnionej poprzez naruszenie prawa międzynarodowego z motywów narodowościowych i politycznych przez funkcjonariuszy policji i bielskiej placówki gestapo w tym Kurta Mullera prowadzących przesłuchania w styczniu 1944 r. w Bielsku gdzie stosowano wobec Franciszka K. przemoc celem uzyskania przyznania się do udziału w partyzantce. (S 17.2020.Zn)

Śledztwo zostało wszczęte postanowieniem z dnia 26 marca 2020 r. Śledztwo zainicjowano w oparciu o zeznania mieszkańca Bielska Antoniego H. złożone5 lutego 1971 r. oraz wspomnienia Wiktora S. pozyskane z Archiwum Akt Nowych Zespół 2/1333/0 Obozy koncentracyjne. W zabudowaniach nieczynnej cukrowni, a później wytwórni skrobi w Skrochowicach między Opawą a Karniowem latem 1939 r. Niemcy założyli obóz koncentracyjny, gdzie we wrześniu i październiku 1939 r. osadzono aresztowanych Polaków inteligencję, duchownych i powstańców śląskich. Obóz funkcjonował do końca 1939 r., kiedy to więźniów częściowo zwolniono, a częściowo skierowano do innych obozów koncentracyjnych. Czechosłowacka SNB prowadziła śledztwo zakończone skierowaniem aktu oskarżenia przeciwko funkcjonariuszom obozu w tym komendanta Heinricha Jöckela. W ramach prowadzonego śledztwa ustalani są pokrzywdzeni pozbawieni wolności w tym obozie, zwrócono się do strony czeskiej o nadesłanie akt procesu przeciwko członkom załogi obozu.

3.  Śledztwo w sprawie zastrzelenia dnia 11 kwietnia 1945 r. w Istebnej pow. Cieszyn dwóch Polaków Jana B. i Jerzego U., przy przyjęciu, iż przestępstwo stanowi zbrodnię wojenną będącą zbrodnią przeciwko ludzkości, stanowiącej jeden z powtarzających się zamachów podjętych w celu wykonania polityki III Rzeszy, popełnionej przez naruszenie prawa międzynarodowego, wobec ludności cywilnej obszaru okupowanego, w celu wyniszczenia polskiej grupy narodowościowej, przez przedstawicieli władzy państwa niemieckiego, polegającej na dokonaniu zabójstwa poprzez zastrzelenie w dniu 11 kwietnia 1945 r. w Istebnej pow. Cieszyn Jana B. i Jerzego U. ( S 7.2021.Zn)

Śledztwo zostało podjęte z zawieszenia postanowieniem z dnia 20 stycznia 2021 r. Była Główna Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce pod sygn. S 7/76 w dniu 4 lutego 1976 r. wszczęła śledztwo w sprawie zastrzelenia dnia 11 kwietnia 1945 r. w Istebnej pow. Cieszyn dwóch Polaków Jana B. i Jerzego U. Śledztwo w tej sprawie zostało wszczęte w oparciu o przesłuchania Alojzego K. z dnia 08 stycznia 1971 r., protokołów przesłuchania świadków Anny K. i Michała S. z dnia 23 listopada 1975 r., protokołu przesłuchania świadka Heleny H. z dnia 24 listopada 1976 r. oraz aktów zgonów Jana B. i Jerzego U. przesłanych przez USC w Istebnej. Po przesłuchaniu  świadków w dniu 12 kwietnia 1976 r. postępowanie zawieszono do czasu wykrycia i ujęcia sprawców zbrodni. Z uzasadnienia postanowienia wynikało, iż w dniu 11 kwietnia 1945 r. wojsko niemieckie przeprowadziło obławę, na terenie Istebnej, w czasie której zastrzelono Jana B. i Jerzego U. i zatrzymano 12 osób, które w dniu 13 kwietnia 1945 r. zastrzelono na cmentarzu w Jabłonkowie. Śledztwo w sprawie zbrodni w Jabłonkowie prowadziła Czechosłowacka Komisja Rządowa dla ścigania Nazistowskich Zbrodniarzy Wojennych,.

Obecnie uzupełniono materiał dowodowy o kserokopie protokołów przesłuchań świadków, przesłuchanych na wniosek Czechosłowackiej Komisji Rządowej. Z Archiwum Narodowego w Pradze pozyskano kserokopie dochodzenia prowadzonego w Czechosłowacji sygn. Č434/68 w sprawie zbrodni w Jabłonkowie. Z odezwy wynika, iż członkowie jednostki Frontaufkärungagruppe zajmującą się likwidacją oddziałów partyzanckich w Istebnej aresztowali 26 Polaków. Więźniów umieszczono w więzieniu w Jabłonkowie, a w dniu 13 kwietnia 1945 r. 12 z nich zastrzelono na cmentarzu żydowskim w Jabłonkowie. Byli to Jan J. ur. 20 czerwca 1922 r, Antoni J. ur. 03 lipca 1893 r., Stanisław J. ur. 30 grudnia 1923 r., Ferdynand K. ur. 12 kwietnia 1888 r., Józef K. ur. 16 maja 1918 r., Paweł B. ur. 29 stycznia 1921 r., Paweł M. ur. 29października 1910 r., Jadwiga S. ur. 05 lutego1910 r., Ewa W. ur. 24 września 1901 r., Jadwiga W. ur. 27 lutego 1888 r., Franciszek W. ur. 20 stycznia 1915 r., wszyscy urodzeni w Istebnej oraz Zuzanna Cz. ur. 26 listopada 1921 r. w Jaworzynce. Pozostałe osoby wywieziono do Czeskiego Cieszyna do siedziby gestapo i losy tych osób są nieznane. Z analizy protokołów przesłuchań wynika, iż osobami wywiezionymi do więzienia gestapo w Cieszynie byli: Karol Ś., jego ojciec Rudolf, dr. R. i jego syn Julian R., Maria W., Rudolf W., Maria S., Emil R., Jan R..

Obecnie przez wysłanie pism do USC oraz poszukiwania w bazie ŹRÓDŁO podjęto próbę ustalenia bliższych danych osób pozbawionych wonności oraz zstępnych osób zamordowanych.

 

 

 

 

 

do góry